Leksykon sprzątania i higieny A–Z

Spis haseł od A do Z

A

B

C

E

F

G

H

I

Impregnacja

J

Jednoetapowe mycie podłogi na mokro

K

L

LDPE

M

N

O

P

R

S

Ś

T

U

W

Z

A Hasła na literę A

Absorpcja

Wchłanianie substancji do wnętrza innego materiału. W sprzątaniu chodzi najczęściej o pobieranie wody lub oleju przez papier, włókninę, gąbkę albo tekstylny wkład mopa. Ciecz wnika w strukturę materiału, dzięki czemu można ją zebrać i przenieść z powierzchni. Absorpcja różni się od adsorpcji, podczas której substancja zatrzymuje się przede wszystkim na powierzchni materiału. Zdolność pobierania wody i oleju wykorzystuje na przykład czyściwo papierowe Tork Premium 130081.

Adenowirus

Wirus bez otoczki lipidowej, należący do grupy adenowirusów. Poszczególne typy mogą wywoływać m.in. zakażenia dróg oddechowych, przewodu pokarmowego oraz zapalenie spojówek. W dezynfekcji adenowirus jest ważny także jako wirus testowy służący do oceny skuteczności preparatów. Deklaracja działania wyłącznie na wirusy osłonkowe nie potwierdza działania wobec adenowirusów.

Aldehydy

Grupa związków chemicznych, do której należą m.in. formaldehyd i aldehyd glutarowy. Niektóre aldehydy wykorzystuje się jako substancje czynne w specjalistycznych preparatach dezynfekcyjnych, zwłaszcza do narzędzi. Reagują ze składnikami komórek drobnoustrojów, zaburzając ich funkcjonowanie. Zakres działania, stężenie i sposób użycia zależą od konkretnego preparatu; nie każdy aldehyd jest środkiem do dezynfekcji.

Alkohole

Związki chemiczne wykorzystywane w środkach czystości jako rozpuszczalniki, a w części preparatów dezynfekcyjnych jako substancje czynne. Do dezynfekcji stosuje się m.in. etanol i propanole. Ich działanie zależy od rodzaju alkoholu, zawartości wody, stężenia i czasu kontaktu. Sam napis „z alkoholem” na płynie myjącym nie określa jego skuteczności dezynfekcyjnej.

Alkoholowy środek czyszczący

Płyn myjący zawierający alkohol, przeznaczony przede wszystkim do gładkich, zmywalnych powierzchni. Stosuje się go między innymi na błyszczących podłogach, szkle i elementach wyposażenia odpornych na składniki preparatu. Alkohol ułatwia usuwanie lekkich tłustych śladów i odparowanie roztworu. Odpowiednio dozowany środek pomaga uzyskać powierzchnię bez smug; do szkła służą między innymi alkoholowe płyny do mycia szyb.

Antybakteryjny

Działający przeciw bakteriom. Pod tym określeniem mogą kryć się dwa różne efekty: działanie bakteriobójcze, czyli zabijanie bakterii, albo bakteriostatyczne, czyli hamowanie ich namnażania. Antybakteryjność opisuje działanie wobec bakterii, a nie wobec wszystkich drobnoustrojów. Nie jest więc równoznaczna z działaniem wirusobójczym lub grzybobójczym. Przykładem jest antybakteryjna emulsja do mycia rąk Velodes Scrub 500 ml.

Antyseptyk

Preparat przeznaczony do ograniczania drobnoustrojów na żywych tkankach. Zależnie od produktu może służyć do odkażania nieuszkodzonej skóry, ran albo błon śluzowych. Te zastosowania nie są zamienne: środek dopuszczony do jednego z nich nie musi nadawać się do pozostałych. O przeznaczeniu decyduje dokumentacja konkretnego preparatu.

Antyseptyka

Postępowanie ograniczające lub niszczące drobnoustroje na żywych tkankach, np. na skórze przed określonym zabiegiem. Wykorzystuje preparaty przeznaczone do danego miejsca zastosowania. Antyseptyka dotyczy kontaktu ze skórą lub innymi tkankami, dlatego nie można utożsamiać jej z odkażaniem blatów, podłóg czy wyposażenia.

Antystatyczny preparat

Środek ograniczający gromadzenie się ładunków elektrostatycznych na powierzchni. Naelektryzowane tworzywo może przyciągać drobiny kurzu, dlatego właściwości antystatyczne wykorzystuje się w preparatach do pielęgnacji niektórych mebli i elementów wyposażenia. Powstała warstwa ułatwia rozpraszanie ładunków. Taki efekt dotyczy elektryzowania się materiału, a nie odpychania każdego rodzaju zabrudzenia. Wśród preparatów do podłóg takie właściwości ma płyn Cleaner 1 l.

Apteczka zakładowa

Zestaw środków potrzebnych do udzielenia pierwszej pomocy w miejscu pracy. W Polsce liczbę, rozmieszczenie i wyposażenie apteczek ustala się w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami, odpowiednio do zagrożeń w zakładzie. Przykładowe wyposażenie obejmuje materiały opatrunkowe, rękawiczki jednorazowe i folię izotermiczną; nie jest to jednak uniwersalna lista dla każdego obiektu. Apteczka powinna być łatwo dostępna, oznakowana i regularnie sprawdzana pod kątem braków oraz terminów przydatności.

Atest higieniczny PZH

Dokument NIZP PZH – PIB potwierdzający pozytywną ocenę bezpieczeństwa określonego produktu dla ludzi przy wskazanym przeznaczeniu i sposobie użycia. Czytając atest, trzeba sprawdzić nazwę wyrobu, zakres zastosowania, warunki i ważność dokumentu. Atest nie jest pozwoleniem na obrót produktem biobójczym ani uniwersalnym potwierdzeniem skuteczności dezynfekcji. Przykładowo ocena materiału do kontaktu z wodą nie potwierdza jego przydatności do każdego zastosowania w gastronomii.

Autoklawowanie

Proces prowadzony w autoklawie, czyli urządzeniu z zamykaną komorą pracującą pod ciśnieniem. W sterylizacji wykorzystuje się w niej nasyconą parę wodną o parametrach dobranych do wsadu. Cykl obejmuje przygotowanie warunków, właściwą ekspozycję i dalsze etapy przewidziane przez urządzenie. Wcześniejsze oczyszczenie przedmiotów oraz kontrola procesu są częścią prawidłowego przygotowania materiału.

Automat szorująco-zbierający

Urządzenie wykonujące trzy czynności podczas przejazdu: podaje roztwór myjący, odrywa brud szczotką lub padem i odsysa zabrudzoną wodę. Ma osobny zbiornik na czysty roztwór oraz na zebraną ciecz. Tylna ssawa z gumowymi listwami kieruje wodę do układu odsysania. Wśród maszyn do sprzątania występują automaty prowadzone przez operatora pieszo oraz modele z miejscem siedzącym.

B Hasła na literę B

Bakterie

Jednokomórkowe mikroorganizmy o różnych kształtach, np. kulistym, pałeczkowatym lub spiralnym. Występują w środowisku, na skórze i w organizmie człowieka. Część pełni pożyteczne funkcje, a część może wywoływać choroby. W sprzątaniu znaczenie ma ograniczanie przenoszenia bakterii między dłońmi, sprzętem, powierzchniami i żywnością. Wybrane gatunki tworzą przetrwalniki, wymagające innego zakresu działania dezynfekcyjnego niż komórki wegetatywne.

Bakterie Gram-dodatnie

Bakterie zachowujące fioletowy barwnik podczas barwienia metodą Grama. Ich ściana komórkowa zawiera grubą warstwę peptydoglikanu. Do tej grupy należą m.in. gronkowce i paciorkowce. Podział na bakterie Gram-dodatnie i Gram-ujemne pomaga opisywać mikroorganizmy, lecz sam nie wskazuje, jaki czas dezynfekcji będzie wystarczający.

Bakterie Gram-ujemne

Bakterie, które w metodzie barwienia Grama nie zachowują podstawowego fioletowego barwnika i po dobarwieniu są widoczne jako różowe lub czerwone. Mają charakterystyczną budowę osłon komórkowych, w tym błonę zewnętrzną. Przykładem jest Escherichia coli. Określenie opisuje grupę bakterii i ich cechy, a nie stopień zabrudzenia powierzchni.

Bakterie mezofilne

Bakterie najlepiej rozwijające się w umiarkowanych temperaturach, zwykle w zakresie zbliżonym do temperatury pokojowej i temperatury ciała człowieka. Do tej grupy należy wiele bakterii ważnych w higienie żywności i opiece zdrowotnej. „Mezofilne” opisuje preferencje temperaturowe wzrostu, a nie jedną rodzinę bakterii ani ich jednakową odporność na środki dezynfekcyjne.

Bakteriobójczy

Zabijający bakterie. Określenie odnosi się między innymi do działania substancji czynnych w preparatach do dezynfekcji skóry i powierzchni, takich jak płyn do dezynfekcji rąk Velodes Soft 500 ml. Różni się od działania bakteriostatycznego, które zatrzymuje namnażanie bakterii, ale nie musi prowadzić do ich śmierci. Deklarowana skuteczność środka bakteriobójczego dotyczy stężenia i czasu podanych dla konkretnego zastosowania.

Bakteriostatyk

Substancja hamująca wzrost i namnażanie bakterii. Jej obecność może zatrzymać rozwój populacji, ale nie musi prowadzić do zabicia komórek. Po ustaniu działania bakterie mogą ponownie się namnażać. Dlatego działanie bakteriostatyczne odróżnia się od bakteriobójczego i nie traktuje obu określeń jako równoważnych.

Biofilm

Warstwa mikroorganizmów przytwierdzonych do powierzchni i otoczonych wytwarzaną przez nie substancją ochronną. Może rozwijać się między innymi w odpływach, przewodach wodnych i wilgotnych zakamarkach urządzeń. W tej strukturze drobnoustroje są trudniejsze do usunięcia niż pojedyncze komórki zawieszone w wodzie. Likwidacja biofilmu obejmuje naruszenie i usunięcie warstwy oraz zastosowanie odpowiedniej procedury dezynfekcyjnej. W stomatologicznych układach ssących do codziennego mycia i dezynfekcji zapobiegającej jego powstawaniu służy Quatrodes Unit NF 1 l.

Bode Sterillium

Nazwa spotykana w materiałach dotyczących marki Sterillium, związanej z BODE Chemie i grupą HARTMANN. Obejmuje preparaty do dezynfekcji rąk, w tym różne formulacje alkoholowe. Poszczególne wersje mogą różnić się składem, zakresem działania i czasem stosowania. Informacji o jednej wersji preparatu nie należy przenosić na całą rodzinę produktów.

BPR — przepisy o produktach biobójczych

Skrót odnoszący się do rozporządzenia UE nr 528/2012 dotyczącego udostępniania na rynku i stosowania produktów biobójczych. Przepisy obejmują m.in. ocenę substancji czynnych, pozwolenia i warunki używania produktów. Dla osoby kupującej środek do dezynfekcji ważne są legalne dopuszczenie do danego zastosowania oraz zgodność użycia z etykietą. Samo wskazanie substancji czynnej lub normy badawczej na opakowaniu nie zastępuje wymaganej procedury dopuszczenia produktu.

C Hasła na literę C

Candida albicans

Gatunek grzyba drożdżopodobnego, który może występować w naturalnej mikroflorze człowieka, a w sprzyjających warunkach powodować zakażenia. W badaniach środków dezynfekcyjnych jest wykorzystywany jako organizm testowy do oceny działania drożdżakobójczego. Potwierdzone działanie wobec drożdżaków nie oznacza jeszcze pełnego działania grzybobójczego, obejmującego także inne badane grupy grzybów.

Celuloza

Naturalny składnik ścian komórkowych roślin i podstawowy surowiec włóknisty do produkcji papieru. W papierach higienicznych określenie „celuloza” zwykle oznacza wykorzystanie świeżych włókien, najczęściej pozyskiwanych z drewna. Z takiego surowca powstają między innymi ręczniki papierowe w roli, papier toaletowy i czyściwa. O chłonności gotowego wyrobu współdecydują ułożenie włókien, porowatość oraz sposób przetworzenia papieru.

Chemia profesjonalna

Preparaty używane do określonych czynności w utrzymaniu czystości obiektów: codziennego mycia, doczyszczania, odtłuszczania, odkamieniania i pielęgnacji powierzchni. Podział wynika z zadania, jakie środek ma wykonać. W grupie profesjonalnych środków czystości znajdują się płyny uniwersalne, sanitarne, kuchenne, do podłóg i preparaty specjalistyczne. Środek myjący usuwa brud, a produkt pielęgnacyjny może pozostawiać zaplanowaną warstwę ochronną.

Chirurgiczna dezynfekcja rąk

Przygotowanie dłoni i przedramion personelu przed zabiegiem operacyjnym. Ma ograniczyć florę przejściową oraz obniżyć liczbę drobnoustrojów stale bytujących na skórze, także na czas pracy w rękawicach. Wymaga preparatu z odpowiednim przeznaczeniem i przestrzegania jego procedury. Zakres zwilżanej skóry oraz czas stosowania odróżniają ją od rutynowej higienicznej dezynfekcji rąk.

CLP

Skrót od Classification, Labelling and Packaging, czyli klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji oraz mieszanin. Rozporządzenie CLP określa w Unii Europejskiej sposób informowania o zagrożeniach chemicznych. Z tego systemu wynikają czerwone romby z symbolami, hasła „Niebezpieczeństwo” lub „Uwaga” oraz zwroty H i P na etykietach. Litera H odnosi się do zagrożenia, a P do zalecanego środka ostrożności. Informacje o klasyfikacji i oznakowaniu konkretnej mieszaniny zawiera m.in. karta charakterystyki koncentratu Super Oil Cleaner 1 l, dostępna przy produkcie.

Czas kontaktu

Okres, w którym preparat oddziałuje na zabrudzenie lub drobnoustroje. W czyszczeniu pozwala zmiękczyć i rozpuścić osad przed jego zebraniem. W dezynfekcji jest jednym z parametrów określających skuteczność: istotne są również stężenie i dokładne zwilżenie powierzchni. Jeżeli dla danego działania podano pięć minut, samo naniesienie płynu i natychmiastowe wytarcie nie odtwarza tych warunków. Różne czasy działania wobec poszczególnych drobnoustrojów podaje na przykład instrukcja preparatu Velox Spray Neutral 1 l.

Czyszczenie bieżące

Powtarzane regularnie sprzątanie, które usuwa zabrudzenia pojawiające się podczas zwykłego użytkowania pomieszczeń. Przykładem jest zbieranie piasku z wejścia, ścieranie śladów z biurek i codzienne mycie podłogi. Do takich prac wykorzystuje się między innymi płyny do mycia podłóg oraz preparaty do szyb, mebli i sanitariatów. Celem jest utrzymanie ustalonego poziomu czystości pomiędzy pracami okresowymi.

Czyszczenie gruntowne

Dokładne usunięcie nagromadzonych, mocno związanych zabrudzeń, których nie usuwa sprzątanie bieżące. Rodzaj pracy zależy od miejsca: w kuchni może to być rozpuszczenie starego tłuszczu, w sanitariacie usunięcie osadu mineralnego, a na posadzce zdjęcie zużytej powłoki pielęgnacyjnej. Stosowane środki do gruntownego czyszczenia mogą więc mieć różny skład i odczyn. Nie jest to nazwa jednego uniwersalnego, silnego płynu.

Czyściwo

Materiał przeznaczony do zbierania cieczy, wycierania brudu oraz osuszania narzędzi i powierzchni. Występuje w postaci rolek, arkuszy lub odcinków podawanych z pojemnika. Papierowe czyściwo powstaje z włókien celulozowych lub odzyskanych, a włókninowe może zawierać także włókna syntetyczne. W warsztatach i produkcji czyściwa papierowe służą między innymi do zbierania oleju, wycierania rąk i oczyszczania stanowiska pracy.

D Hasła na literę D

Dekontaminacja

Usuwanie lub unieszkodliwianie zanieczyszczeń, które mogą stanowić zagrożenie. W higienie dotyczy przede wszystkim drobnoustrojów na skórze, wyposażeniu, narzędziach i powierzchniach. Może obejmować mycie, dezynfekcję, a przy odpowiednim przeznaczeniu przedmiotu także sterylizację. Nazwa określa cel postępowania; nie jest nazwą jednego preparatu ani jednego sposobu pracy.

Detergent

Środek myjący zawierający składniki ułatwiające oddzielenie brudu od powierzchni. Substancje powierzchniowo czynne pomagają wodzie zwilżać podłoże, rozpraszać tłuszcz i przenosić zanieczyszczenia do roztworu. Zabrudzenie zostaje następnie usunięte razem z cieczą przez spłukanie, wytarcie lub odessanie. Do detergentów należą płyny do podłóg i prania tekstyliów, a także środki do ręcznego mycia naczyń, np. Diament Lemon 1 l.

Dezynfekcja

Zabieg ograniczający liczbę drobnoustrojów lub unieszkodliwiający je w zakresie wymaganym dla danego zastosowania. Może dotyczyć skóry, powierzchni, narzędzi albo tekstyliów. Chemiczne środki do dezynfekcji występują jako gotowe płyny i koncentraty do przygotowania roztworu. Preparaty myjąco-dezynfekujące łączą usuwanie zabrudzeń z działaniem przeciwdrobnoustrojowym w warunkach określonych przez producenta. Dezynfekcja nie oznacza uzyskania sterylności.

Dezynfekcja deski sedesowej

Odkażanie powierzchni deski preparatem przeznaczonym do tego materiału i sposobu użycia. W systemach dla użytkowników toalet porcja środka może być podawana z dozownika na papier lub materiał do przecierania. Zwilżenie całej powierzchni i wymagany czas kontaktu należą do procedury konkretnego środka. Krótkie przetarcie dowolnym płynem nie potwierdza wykonania dezynfekcji.

Dezynfekcja powierzchni

Unieszkodliwianie drobnoustrojów na przedmiotach i podłożach nieożywionych, takich jak blat, klamka, łóżko lub podłoga. W metodzie przecierania preparat rozprowadza się ścierką albo mopem, łącząc zwilżenie powierzchni z mechanicznym usuwaniem części zanieczyszczeń. Roztwór musi dotrzeć do całego odkażanego obszaru. Czas pozostawienia środka i ewentualne płukanie są elementami konkretnej procedury. Do odkażania blatów, klamek i uchwytów przeznaczony jest m.in. gotowy płyn Velox Spray Neutral 1 l.

Dezynfekcja rąk

Odkażanie dłoni przez wcieranie przeznaczonego do tego preparatu, najczęściej alkoholowego. Środek rozprowadza się po całej powierzchni rąk, także między palcami, na kciukach i opuszkach. Podczas wymaganego czasu wcierania dłonie powinny pozostawać zwilżone preparatem. Gotowe płyny do dezynfekcji rąk pozwalają wykonać zabieg bez spłukiwania wodą. Do higienicznej dezynfekcji alkoholowej przystępuje się z suchymi dłońmi.

Dno samostojące worka

Wzmocniona lub odpowiednio uformowana podstawa worka albo torby, pozwalająca ustawić opakowanie bez dodatkowego stelaża. Po rozłożeniu powstaje powierzchnia podparcia stabilizująca worek podczas napełniania. Takie rozwiązanie występuje m.in. w papierowych workach na odpady. Samostojące dno opisuje konstrukcję opakowania, a nie jego szczelność czy dopuszczalny ciężar zawartości.

Dozowanie

Podawanie odmierzonej porcji produktu. W dozowniku przy umywalce chodzi o porcję mydła na dłonie, a w sprzątaniu o ilość koncentratu potrzebną do przygotowania płynu roboczego. Do odmierzania służą miarki, układy automatyczne i pompki, takie jak pompka PD30 do kanistrów 5 l, podająca 30 ml przy jednym pełnym naciśnięciu. Zapis 20 ml na 10 l wody określa konkretną dawkę preparatu; zapis procentowy wymaga odczytania, czy producent odnosi go do masy, czy objętości roztworu.

Dozowniki higieniczne

Urządzenia umożliwiające kontrolowane pobieranie materiałów i preparatów do higieny, np. mydła, ręczników, papieru toaletowego i płynu do dezynfekcji rąk. Osłaniają zapas i organizują miejsce korzystania z produktu. Higiena użytkowania zależy także od czyszczenia, uzupełniania i dopasowania wkładu. Dobór urządzenia do preparatu omawia poradnik o dozownikach do mydła w płynie, pianie i dezynfekcji.

Dozownik automatyczny

Urządzenie, w którym podanie dłoni pod czujnik uruchamia porcję mydła lub środka dezynfekującego. Sygnał z czujnika steruje napędem pompki, dzięki czemu nie trzeba naciskać przycisku. Taki mechanizm stosuje się w dozownikach automatycznych zasilanych bateriami lub z sieci. Postać wydawanego produktu — płyn, piana albo spray — zależy od konstrukcji pompki i zastosowanego wkładu.

Dozownik do mydła

Pojemnik z pompką, która wydaje porcję środka do mycia rąk. W systemie otwartym mydło uzupełnia się w zbiorniku, a w systemie wkładowym wymienia zamknięty pojemnik lub worek. Dostępne dozowniki do mydła uruchamia się przyciskiem, dźwignią albo czujnikiem. Okienko kontrolne pokazuje poziom zawartości, a zamykana obudowa umożliwia obsłudze dostęp do części uzupełnianej.

Dozownik do piany

Urządzenie, które podczas podawania łączy odpowiedni płyn myjący z powietrzem. Mechanizm spieniający zamienia niewielką porcję cieczy w pianę gotową do rozprowadzenia na dłoniach. Dlatego dozowniki do mydła w pianie mają inną pompkę niż zwykłe dozowniki płynu. Mogą korzystać z wymiennych wkładów albo ze zbiorników uzupełnianych preparatem do spieniania.

Dozownik łokciowy

Dozownik z wydłużoną dźwignią, która po naciśnięciu uruchamia pompkę. Konstrukcja pozwala pobrać porcję preparatu przez nacisk łokciem lub przedramieniem. Takie dozowniki łokciowe służą do wydawania mydła i środków do dezynfekcji rąk, między innymi w placówkach opieki, gabinetach oraz zapleczach gastronomicznych. Dźwignia jest mechanicznym sposobem uruchamiania; urządzenie nie potrzebuje czujnika ruchu dłoni.

Dozownik odmierzający porcję

Urządzenie podające ustaloną ilość preparatu przy jednym uruchomieniu. Może dozować mydło, płyn dezynfekcyjny, pastę do rąk lub inny zgodny z mechanizmem produkt. Wielkość porcji zależy od konstrukcji pompki i ustawień urządzenia. Jej wpływ na zużycie opisuje artykuł o koszcie dozowania mydła i wielkości pojedynczej porcji.

Drobnoustroje przenoszone przez dotyk

Drobnoustroje obecne na przedmiotach i powierzchniach, które mogą zostać przeniesione na dłonie podczas dotykania. Kolejny kontakt może przenieść je na inną powierzchnię, żywność albo błony śluzowe. Przykładowe miejsca to klamki, poręcze, przyciski i wspólne urządzenia. Organizację przecierania takich powierzchni omawia poradnik o czyściwach i metodach dezynfekcji powierzchni.

Drobnoustroje wielolekooporne

Drobnoustroje wykazujące oporność na wiele leków przeciwdrobnoustrojowych. W higienie szpitalnej określenie to często dotyczy bakterii opornych na kilka grup antybiotyków. Utrudnia to leczenie zakażeń, ale nie oznacza automatycznie nieskuteczności prawidłowego mycia, dezynfekcji czy sterylizacji. Antybiotykooporność i skuteczność preparatu do powierzchni opisują różne zjawiska.

Drożdżakobójczy

Działający zabójczo na drożdżaki w warunkach określonych dla preparatu. W badaniach skuteczności często wykorzystuje się Candida albicans jako organizm testowy. Działanie drożdżakobójcze jest węższe niż pełne działanie grzybobójcze. Dlatego nie należy na jego podstawie zakładać skuteczności wobec wszystkich grzybów, w tym pleśni.

Drożdże

Jednokomórkowe grzyby, które rozmnażają się m.in. przez pączkowanie. Wykorzystuje się je w przemyśle spożywczym, ale niektóre mogą powodować psucie żywności lub zakażenia. W opisach dezynfekcji działanie wobec drożdży i drożdżaków określa się jako drożdżakobójcze. Jest to węższy zakres niż pełne działanie grzybobójcze.

Dwuetapowe mycie podłogi na mokro

Metoda, w której najpierw rozprowadza się roztwór mokrym mopem, aby zwilżyć podłogę i rozluźnić zabrudzenia. Następnie świeżym wkładem zbiera się brudną ciecz, pozostawiając niewielką wilgotność do wyschnięcia. Jeśli proces obejmuje dezynfekcję, zbieranie roztworu musi respektować wymagany czas kontaktu. Dwa etapy pracy nie oznaczają automatycznie używania dwóch wiader.

Działanie wobec wirusów osłonkowych

Zakres skuteczności preparatu obejmujący wirusy z otoczką lipidową, np. wirusy grypy i koronawirusy. Potwierdza się go odpowiednimi badaniami, a w obszarze medycznym ocena w zawiesinie jest opisana w PN-EN 14476. Taka deklaracja nie potwierdza działania wobec wszystkich wirusów bezosłonkowych. Na etykiecie trzeba sprawdzić, dla jakiego stężenia i czasu kontaktu podano skuteczność; sam napis „antybakteryjny” nie określa działania na wirusy.

E Hasła na literę E

Ekstrakcyjne pranie wykładzin

Pranie, podczas którego roztwór zostaje natryśnięty na materiał i następnie odessany razem z rozpuszczonym brudem. Urządzenie ma oddzielne obiegi cieczy czystej i zabrudzonej, a ssawka prowadzi odsysanie w miejscu pracy. Taką funkcję ma odkurzacz piorący Lavor GBP 20. Metoda pozwala usuwać zanieczyszczenia z włókien wykładziny lub tapicerki. Po zakończeniu materiał jest wilgotny, dlatego proces obejmuje również wysychanie przed ponownym użytkowaniem.

Etanol

Alkohol etylowy, stosowany m.in. jako rozpuszczalnik i substancja czynna w preparatach dezynfekcyjnych. Jest lotną i łatwopalną cieczą. W formulacjach dezynfekcyjnych działa m.in. przez uszkadzanie białek i struktur drobnoustrojów. O skuteczności gotowego produktu decydują jego skład, stężenie i czas kontaktu, dlatego zawartość etanolu sama w sobie nie potwierdza każdego zakresu działania. Przykład zastosowania opisano w artykule o higienie dłoni i preparatach alkoholowych do dezynfekcji.

F Hasła na literę F

Filtr HEPA

Filtr powietrza o wysokiej skuteczności zatrzymywania drobnych cząstek. Ma gęstą strukturę włóknistą, przez którą przepływa powietrze; cząstki są wychwytywane przez kilka mechanizmów, a nie jedynie zatrzymywane jak na sicie. W odkurzaczach profesjonalnych może być ostatnim stopniem oczyszczania powietrza wydmuchiwanego do pomieszczenia. HEPA opisuje filtrację cząstek, nie usuwanie wszystkich zapachów i gazów.

Formaldehyd

Związek z grupy aldehydów, znany także jako metanal; jego roztwór wodny nazywa się formaliną. Występuje w specjalistycznych zastosowaniach przemysłowych i dezynfekcyjnych. Działa na białka i inne składniki komórek, ale ma również poważne właściwości niebezpieczne, w tym rakotwórcze. Nie jest składnikiem przeznaczonym do samodzielnego przygotowywania domowych środków dezynfekcyjnych.

Fuga

Materiał wypełniający szczeliny pomiędzy płytkami. Fugi cementowe powstają na bazie spoiwa cementowego, a epoksydowe z układu żywicznego; różnią się nasiąkliwością i odpornością chemiczną. W zagłębieniach spoin gromadzi się brud, którego płaski mop może nie zebrać przy jednym przejściu. Czyszczenie obejmuje więc również pracę wzdłuż spoin, np. szczotką do fug Merida z plastikowym włosiem, oraz zebranie wypłukanych zanieczyszczeń.

Fungistaza

Hamowanie wzrostu i namnażania grzybów. Działanie fungistatyczne ogranicza ich rozwój, lecz nie jest równoznaczne z ich zabiciem. Po ustaniu działania substancji wzrost może zostać wznowiony. W opisach środków należy odróżniać określenie „fungistatyczny” od „grzybobójczy”, ponieważ opisują różne efekty.

G Hasła na literę G

GCP — Dobra Praktyka Kliniczna

Zasady prowadzenia badań klinicznych z udziałem ludzi, określane po angielsku jako Good Clinical Practice. Obejmują ochronę praw i bezpieczeństwa uczestników oraz wiarygodność uzyskiwanych danych. Pojęcie występuje w dokumentacji badań medycznych. Nie jest normą czyszczenia powierzchni ani oznaczeniem skuteczności preparatu dezynfekcyjnego.

GHP – dobra praktyka higieniczna

Podstawowe zasady utrzymania higieny w miejscu wytwarzania, przechowywania i podawania żywności. Obejmują czystość pomieszczeń i urządzeń, higienę personelu, jakość wody, ochronę przed szkodnikami oraz postępowanie z odpadami. Przykładem jest oddzielenie sprzętu używanego do surowego mięsa od sprzętu do gotowych potraw. GHP tworzy warunki higieniczne, na których opiera się system HACCP. Jednym z codziennych elementów tych zasad jest mycie rąk; w gastronomii można do niego stosować emulsję Velodes Scrub 500 ml.

GHS

Globalnie Zharmonizowany System Klasyfikacji i Oznakowania Chemikaliów, opracowany w ramach ONZ. Ujednolica zasady opisywania zagrożeń, piktogramy i komunikaty na etykietach. W Unii Europejskiej rozwiązania GHS są wdrażane przez rozporządzenie CLP. GHS jest systemem, a nie nazwą jednego obowiązującego na całym świecie rozporządzenia. Oznakowanie w praktyce omawia poradnik o czytaniu etykiet profesjonalnej chemii.

GIS — Główny Inspektorat Sanitarny

Urząd wspierający Głównego Inspektora Sanitarnego w kierowaniu Państwową Inspekcją Sanitarną. Zajmuje się zadaniami z zakresu zdrowia publicznego i publikuje komunikaty oraz informacje dotyczące m.in. higieny, chorób zakaźnych, żywności i produktów biobójczych. W sprawach kontroli konkretnego obiektu zwykle uczestniczy właściwy terenowo organ inspekcji sanitarnej. GIS i urząd rejestrujący produkty biobójcze pełnią różne funkcje.

GIW — Główny Inspektorat Weterynarii

Urząd, przy pomocy którego Główny Lekarz Weterynarii kieruje Inspekcją Weterynaryjną. Jej zadania obejmują ochronę zdrowia zwierząt oraz bezpieczeństwo produktów pochodzenia zwierzęcego, w ustawowo określonym zakresie. W praktyce higienicznej znaczenie mają m.in. wymagania dotyczące bioasekuracji i zwalczania chorób zwierząt. Preparatu do użycia w obiekcie weterynaryjnym nie dobiera się wyłącznie na podstawie wyników badań przeznaczonych dla innego obszaru zastosowania.

Gramatura

Masa jednego metra kwadratowego materiału, zapisywana jako g/m². Parametr służy do opisu papieru, włóknin i tekstyliów. W specyfikacji dwuwarstwowych ręczników ZZ CleanPro 403786 podano na przykład 37 g/m². Przykładowo arkusz jednowarstwowego materiału o powierzchni 0,1 m² i gramaturze 20 g/m² waży 2 g. Gramatura nie jest tym samym co grubość: dwa materiały o jednakowej masie powierzchniowej mogą różnić się puszystością, porowatością i chłonnością.

Gres

Gęsty materiał ceramiczny, z którego wykonuje się płytki podłogowe i ścienne. Powierzchnia płytki może być szkliwiona, polerowana, matowa lub wyraźnie strukturalna. Zagłębienia w gresie chropowatym zatrzymują zabrudzenia i wymagają kontaktu z włóknem mopa lub włosiem szczotki. Odkładające się resztki detergentu mogą tworzyć szary film, mimo że sama płytka nie zmieniła koloru. Do gruntownego doczyszczania gresu odpornego na alkalia przeznaczony jest m.in. Dolphin Gresol 1 l.

Grubość folii

Odległość między dwiema powierzchniami warstwy folii, zwykle podawana w mikrometrach, oznaczanych µm. Jeden mikrometr to 0,001 mm. W workach grubość jest jednym z czynników wpływających na właściwości, obok rodzaju tworzywa, jakości zgrzewu i konstrukcji. Oznaczenie „typ” nie musi być wartością w mikrometrach. Zależności wyjaśnia poradnik o doborze rozmiaru i grubości worków na śmieci.

Grzybobójczy

Zdolny do zabijania grzybów w zakresie potwierdzonym dla preparatu. W badaniach dezynfekcyjnych pełne działanie grzybobójcze odróżnia się od węższego działania wyłącznie wobec drożdżaków. Samo usunięcie widocznego nalotu nie dowodzi działania grzybobójczego. Deklarację środka należy łączyć z podanym stężeniem, czasem i zastosowaniem. Znaczenie badań skuteczności omawia poradnik o doborze preparatów do dezynfekcji powierzchni.

H Hasła na literę H

HACCP

System analizy zagrożeń i krytycznych punktów kontroli w produkcji i obrocie żywnością. Służy rozpoznaniu zagrożeń biologicznych, chemicznych i fizycznych oraz określeniu etapów, na których trzeba je kontrolować. Przykładem nadzorowanego parametru może być temperatura procesu, jeśli wynika to z analizy danego zakładu. System obejmuje także limity, monitoring, działania korygujące, weryfikację i dokumentację. Plan mycia jest częścią organizacji higieny, a nie całym HACCP. W organizacji higieny pomagają także narzędzia przypisane do stref kolorem, np. biała ściągaczka do podłóg 55 cm; znaczenie koloru ustala się w procedurze obiektu.

HDPE

Polietylen o wysokiej gęstości, oznaczany również jako PE-HD. To tworzywo stosowane między innymi w butelkach, pojemnikach i foliach. W workach pozwala uzyskać stosunkowo cienki, sztywniejszy i charakterystycznie szeleszczący materiał. Z tej folii wykonano czarne worki na śmieci HDPE 60 l. HDPE nazywa surowiec, natomiast grubość folii, zgrzewy i budowa worka określają właściwości gotowego wyrobu. Z samego skrótu nie wynika przeznaczenie worka do gruzu czy ostrych odpadów.

Higiena

Zasady i działania służące ochronie zdrowia przez ograniczanie narażenia na czynniki szkodliwe, w tym drobnoustroje. W obiekcie obejmuje zachowanie personelu, czyszczenie, higienę rąk, gospodarkę odpadami i właściwe używanie wyposażenia. Widocznie czysta powierzchnia jest tylko jednym elementem higieny. Sposób przełożenia tych zasad na zadania opisuje poradnik o planie higieny w firmie.

Higiena kuchni

Zasady ograniczające zanieczyszczenie żywności podczas przechowywania, przygotowania i wydawania posiłków. Obejmują higienę personelu, rozdzielenie surowców od potraw gotowych, czyszczenie sprzętu oraz postępowanie z odpadami. Mycie usuwa brud, a wymagana dezynfekcja jest odrębnym zadaniem lub częścią sprawdzonej procedury łączonej. Przykład organizacji prac zawiera instrukcja mycia i dezynfekcji pomieszczeń kuchennych.

Higiena niemowląt i kobiet

Obszar wyposażenia sanitarnego obejmujący warunki do przewijania dzieci oraz dyskretnego usuwania zużytych artykułów higieny osobistej. W toalecie publicznej oznacza m.in. przewijak z powierzchnią możliwą do umycia, miejsce na przybory oraz zamykane pojemniki na pieluchy i odpady higieniczne. Organizację części rodzinnej opisuje poradnik o wyposażeniu toalet publicznych przyjaznym rodzicom.

Higiena pomieszczeń sanitarnych

Organizacja wyposażenia, użytkowania i sprzątania toalet, umywalni oraz łazienek. Obejmuje dostępność mydła i materiałów do osuszania dłoni, uzupełnianie podajników, czyszczenie powierzchni dotykowych oraz usuwanie odpadów. Liczy się cały sposób obsługi pomieszczenia, nie tylko wygląd ceramiki. Praktyczne działania przedstawia poradnik o poprawie higieny w łazience.

Higiena rąk

Zasady usuwania zabrudzeń i ograniczania przenoszenia drobnoustrojów za pośrednictwem dłoni. Mycie wodą z mydłem w płynie usuwa brud, a spłukiwanie odprowadza go razem z częścią mikroorganizmów. Osuszanie kończy mycie. Tam, gdzie jest potrzebna dezynfekcja, stosuje się osobny preparat do skóry. Są to różne czynności o określonych zadaniach, a nie dwie nazwy tego samego zabiegu.

Higieniczne mycie rąk

Mycie dłoni z użyciem preparatu o potwierdzonym działaniu przeciwdrobnoustrojowym, wymagającego spłukania wodą. Łączy usuwanie zabrudzeń z określonym działaniem na drobnoustroje. W tym znaczeniu nie jest zwykłym myciem dowolnym mydłem ani wcieraniem alkoholowego preparatu bez spłukiwania. Dawkę, czas mycia i zakres skuteczności określa instrukcja produktu przeznaczonego do tej procedury.

I Hasła na literę I

Impregnacja

Wprowadzenie preparatu w strukturę materiału w celu ograniczenia wnikania określonych cieczy lub zabrudzeń. Impregnacja hydrofobowa zmniejsza zwilżanie przez wodę, a oleofobowa utrudnia wnikanie olejów i tłuszczu. Stosuje się ją między innymi na porowatym kamieniu i niektórych tekstyliach. Impregnat może działać wewnątrz porów bez tworzenia widocznej, błyszczącej warstwy na wierzchu. Do impregnacji i jednoczesnego tworzenia powłoki na posadzkach betonowych służy Flash Dispersion Plus 5 l; jest to zabezpieczenie powłokotwórcze.

J Hasła na literę J

Jednoetapowe mycie podłogi na mokro

Metoda, w której nasączony mop nanosi roztwór, rozluźnia zabrudzenia i zbiera je podczas jednego przejścia. Pozostawiona cienka warstwa wilgoci wysycha bez osobnego etapu zbierania drugim mopem. Przy użyciu preparatu dezynfekcyjnego sposób pracy musi zapewniać wymagane zwilżenie i czas kontaktu. Metoda jednoetapowa opisuje przebieg mycia, a nie liczbę wiader na wózku.

K Hasła na literę K

Kamień

Twardy osad powstający z substancji mineralnych obecnych w wodzie, przede wszystkim związków wapnia i magnezu. Widoczny jest jako nalot na armaturze, ceramice lub elementach grzejnych. Preparat odkamieniający reaguje z osadem, dzięki czemu można go usunąć podczas płukania. Kwaśne środki do sanitariatów wykorzystują ten mechanizm na odpornych powierzchniach. Kamień różni się od tłustego osadu, który wymaga innego sposobu mycia.

Karta charakterystyki

Dokument opisujący zagrożenia chemiczne i zasady postępowania z substancją lub mieszaniną. Ma 16 sekcji. W sekcji 2 podaje zagrożenia, w sekcji 4 pierwszą pomoc, w sekcji 7 zasady obchodzenia się i magazynowania, a w sekcji 8 środki ograniczania narażenia i ochronę indywidualną. Kartę wykorzystuje się między innymi przy organizacji stanowiska pracy oraz w razie rozlania preparatu lub przypadkowego kontaktu z nim. Przykładową kartę można pobrać przy preparacie Super Oil Cleaner 1 l, w sekcji „Do pobrania”.

Kodowanie kolorystyczne

System przypisujący barwy sprzętu do konkretnych pomieszczeń lub czynności. Obejmuje ścierki, gąbki, wiadra i oznaczenia mopów. Dzięki temu narzędzie przeznaczone do toalety można łatwo odróżnić od używanego w kuchni. Celem jest ograniczenie przenoszenia zanieczyszczeń między strefami. System bywa nazywany czterokolorowym; znaczenie poszczególnych barw zapisuje się w zasadach pracy danego obiektu.

Koło Sinnera

Model przedstawiający cztery czynniki wpływające na mycie: chemię, czas, temperaturę i mechanikę. Mechanika oznacza na przykład tarcie szczotki lub pada w szorowarce jednotarczowej Lesp JH175, a czas — okres oddziaływania roztworu na osad. Namoczenie zaschniętego zabrudzenia może zmniejszyć potrzebę intensywnego szorowania. Model wyjaśnia współdziałanie tych czynników, lecz nie zastępuje wymaganych parametrów konkretnego środka dezynfekcyjnego.

Koncentrat

Preparat dostarczany w postaci przeznaczonej do rozcieńczenia wodą. Po odmierzeniu wymaganej ilości powstaje roztwór roboczy używany do mycia lub dezynfekcji. Koncentraty ograniczają objętość magazynowanego i przewożonego płynu. Przykładowo litr preparatu dozowanego w ilości 10 ml na litr wody wystarcza do odmierzenia stu takich porcji. Rzeczywista dawka wynika z instrukcji danego produktu. Przykładem koncentratu do przygotowania roztworu myjącego jest Dolphin Gresol 1 l.

Konserwacja stali nierdzewnej

Nanoszenie na oczyszczoną stal warstwy pielęgnacyjnej, która wyrównuje wygląd i może ograniczać widoczność śladów dłoni. Wśród środków do czyszczenia i pielęgnacji stali nierdzewnej są zarówno preparaty usuwające osad, jak i produkty pozostawiające cienki film ochronny. Kamień usuwa się środkiem odkamieniającym odpowiednim do stali, tłuszcz środkiem myjącym, a preparat konserwujący nakłada się po oczyszczeniu i osuszeniu powierzchni.

Kontaminacja krzyżowa

Przeniesienie zanieczyszczeń z jednego przedmiotu, produktu lub osoby na inny obiekt za pośrednictwem dłoni, narzędzi albo powierzchni. W kuchni może do tego dojść, gdy nóż po krojeniu surowego mięsa zostanie użyty do gotowej potrawy. Podczas sprzątania takim pośrednikiem bywa ścierka lub mop. Przypisanie wkładów do stref ułatwiają różne kolory, np. niebieski mop Speedy DUO 40 cm używany wyłącznie w wyznaczonym obszarze. Rozdzielenie czystych i zużytych materiałów przerywa jedną z dróg przenoszenia zabrudzeń.

Kosze do segregacji

Zestawy oddzielnych pojemników lub komór przeznaczonych na różne frakcje odpadów. Kolor i opis otworu pomagają rozpoznać, gdzie wrzucić papier, szkło lub inne materiały. W obiektach kosze do segregacji występują jako osobne moduły albo jedna obudowa z kilkoma wkładami. Osobne worki i komory pozwalają zachować rozdział frakcji także przy opróżnianiu pojemnika.

Koszopopielnica

Połączenie kosza na odpady z oddzielną częścią na popiół i niedopałki. Popielnica może znajdować się na górze obudowy lub w osobnym module, a dolna komora służy do zbierania drobnych śmieci. Taki układ stosuje się przy wejściach i w wyznaczonych strefach dla palących. Konstrukcja koszopopielnic powinna umożliwiać oddzielne opróżnianie obu części; żarzące się niedopałki nie mogą trafiać do odpadów palnych.

Kwas nadoctowy

Silnie utleniająca substancja czynna stosowana w niektórych specjalistycznych środkach dezynfekcyjnych. W odpowiednich formulacjach może zapewniać szeroki zakres działania, także wobec przetrwalników. Nie jest tym samym co kwas octowy obecny w occie. Preparaty z kwasem nadoctowym mogą działać drażniąco i korozyjnie, dlatego ich zastosowanie określa się dla konkretnego materiału, stężenia i procedury.

L Hasła na literę L

LDPE

Polietylen o niskiej gęstości, spotykany także pod oznaczeniem PE-LD. Wykonana z niego folia jest elastyczna i bardziej rozciągliwa niż typowa folia HDPE. Z LDPE produkuje się między innymi worki na śmieci, opakowania i folie ochronne. Worek może uginać się pod naciskiem zawartości; jego grubość i jakość zgrzewu wpływają na odporność gotowego wyrobu na obciążenie.

M Hasła na literę M

Maszyna jednotarczowa

Szorowarka, której głównym elementem roboczym jest jedna obracająca się tarcza, np. Lesp JH175. Do uchwytu mocuje się szczotkę albo pad, a silnik wprawia go w ruch po powierzchni podłogi. Maszyna może służyć do szorowania, usuwania starych powłok lub innych prac przewidzianych dla danego modelu. Zabrudzoną ciecz po szorowaniu zbiera się osobno, jeśli urządzenie nie ma własnego układu odsysania.

Metoda dwuwiadrowa

Mycie podłogi z rozdzieleniem roztworu myjącego i wody do płukania mopa. Zabrudzony wkład płucze się, wyciska i dopiero potem ponownie zwilża roztworem do pracy. Układ ten wykorzystują wózki dwuwiadrowe. Dwa wiadra opisują organizację obiegu cieczy, a nie liczbę przejść mopem po podłodze.

Metoda polewania roztworem

Sposób mycia, w którym odmierzoną porcję czystego roztworu nanosi się na mop lub bezpośrednio na dopuszczoną do tego powierzchnię podłogi. Używany wkład nie wraca do pojemnika z czystą cieczą. Pozwala to rozdzielić roztwór świeży od zabrudzonego. Ilość płynu dobiera się do powierzchni i chłonności wkładu, aby nie pozostawiać niekontrolowanych kałuż.

Metoda Pre-Wash

Sposób przygotowania mopów, w którym czyste wkłady zostają nasączone roztworem roboczym w pralnicy, w końcowej fazie odpowiednio zaprogramowanego cyklu. Po odwirowaniu zachowują ustaloną wilgotność i trafiają do zamkniętych pojemników transportowych. Zużyte wkłady odkłada się oddzielnie do ponownego przygotowania. Metoda wymaga systemu prania i dozowania przystosowanego do takiego procesu.

Metoda wstępnego nasączania

Metoda pre-prepared polega na przygotowaniu zapasu czystych mopów z odmierzoną ilością roztworu przed rozpoczęciem sprzątania. Wkłady układa się w pojemniku i równomiernie nasącza, a następnie przewozi w zamkniętej kuwecie. Kolejny obszar sprząta się przygotowanym wkładem, bez płukania zużytego mopa w czystym roztworze. Wkłady wielorazowe po pracy trafiają do prania, a jednorazowe do usunięcia zgodnie z procedurą obiektu. Przy przygotowywaniu roztworu koncentrat można odmierzać pompką PD30 do kanistra 5 l, uwzględniając jej porcję 30 ml i dawkę wymaganą dla danego środka.

Mikrofibra

Materiał z bardzo cienkich włókien, najczęściej poliestrowych lub poliestrowo-poliamidowych. W wielu wyrobach włókna są dodatkowo rozdzielane na drobne segmenty, tworząc dużą powierzchnię kontaktu z podłożem. Dzięki temu materiał zbiera drobny brud i zatrzymuje go między włóknami. Z mikrofibry powstają ścierki do sprzątania oraz wkłady mopów używane na sucho lub po zwilżeniu.

Mikroorganizmy

Organizmy o rozmiarach wymagających zwykle użycia mikroskopu, m.in. bakterie, drożdże i inne mikroskopijne grzyby. Mogą być pożyteczne, obojętne lub chorobotwórcze. W praktyce higienicznej słowa „drobnoustroje” używa się często szerzej, również wobec wirusów, choć nie są one organizmami komórkowymi. Poszczególne grupy różnią się podatnością na metody dezynfekcji.

Mop bawełniany

Wkład myjący z przędzy bawełnianej albo mieszanki z udziałem bawełny. Włókna pobierają roztwór, a pętelki i frędzle zwiększają powierzchnię kontaktu z podłogą. Bawełniane mopy do mycia podłóg służą do rozprowadzania cieczy i zbierania zabrudzeń na powierzchniach zmywalnych. Po nasączeniu wkład staje się cięższy; wyciskanie usuwa część zatrzymanej wody przed kolejnym przejściem po podłodze.

Mop kieszeniowy

Wkład z dwiema kieszeniami na końcach górnej strony. Takie mocowanie ma bawełniany mop kieszeniowy DUO 40 cm z tasiemką. Końce składanego stelaża wsuwa się w kieszenie, a rozłożenie stelaża napina materiał i utrzymuje go podczas pracy. Po zwolnieniu blokady wkład można zdjąć. „Kieszeniowy” określa mocowanie, a nie surowiec: taki mop może być bawełniany, z mikrofibry lub z mieszanki włókien.

Mop płaski

Mop z prostokątną lub zbliżoną do prostokąta powierzchnią roboczą rozpiętą na stelażu. Przegub przy kiju umożliwia zmianę kierunku i prowadzenie wkładu pod meblami. Przykładem kompletnego narzędzia jest mop płaski Speedy 40 cm z mikrofazy ze stelażem i kijem. Duża część materiału pozostaje w kontakcie z podłogą, co ułatwia równomierne mycie. Do grupy mopów płaskich należą między innymi modele kieszeniowe, na rzepy i mocowane za pomocą klipsów.

Mop z mikrofibry

Wkład, którego warstwa czyszcząca wykorzystuje cienkie włókna do odrywania i zatrzymywania drobnych zabrudzeń. Materiał pracuje przez kontakt mechaniczny z powierzchnią oraz transport cieczy w swojej strukturze. Taką warstwę roboczą ma kieszeniowy mop z mikrofazy 40 cm. Niektóre wkłady mają dodatkowe pasy włókien szorujących, przydatne na podłożach strukturalnych. Określenie „z mikrofibry” dotyczy materiału; mocowanie może być kieszeniowe, na rzep lub systemowe.

MRSA

Skrót oznaczający szczepy gronkowca złocistego Staphylococcus aureus oporne na metycylinę i powiązaną grupę antybiotyków. Mogą kolonizować skórę lub błony śluzowe bez objawów, ale mogą też powodować zakażenia. Oporność na antybiotyki nie jest tym samym co odporność na każdy środek dezynfekcyjny. W higienie znaczenie mają właściwe procedury ograniczające przenoszenie bakterii.

Mycie natryskowe z przecieraniem

Metoda miejscowego czyszczenia polegająca na naniesieniu roztworu spryskiwaczem, a następnie zebraniu go wraz z zabrudzeniem za pomocą ściereczki lub mopa. Zapas roztworu w butelce pozostaje oddzielony od zabrudzonego materiału. Stosuje się ją do bieżącego usuwania miejscowych zabrudzeń. Nie jest tym samym co zamgławianie pomieszczenia ani samo rozpylanie preparatu dezynfekcyjnego.

Mydło antybakteryjne

Preparat do mycia skóry, którego skład i deklarowane działanie są ukierunkowane również na bakterie. Zwykłe mydło przede wszystkim pomaga usunąć zabrudzenia i drobnoustroje podczas spłukiwania, natomiast preparat antybakteryjny ma określone dodatkowe działanie wobec bakterii. Nie oznacza to automatycznie skuteczności wobec wirusów. Przeznaczenie do higienicznego mycia rąk musi wynikać z dokumentacji produktu.

Mydło w pianie

Płynny preparat myjący przeznaczony do podawania przez pompkę spieniającą. Piana powstaje dopiero w mechanizmie dozownika przez połączenie płynu z powietrzem. Gotowe mydło w pianie łatwo rozprowadza się na zwilżonych dłoniach, a po myciu jest spłukiwane wodą. Widoczna objętość piany obejmuje również powietrze, dlatego nie jest równa objętości zużytego płynu.

Mydło w płynie

Preparat do mycia skóry wydawany w postaci płynnej lub kremowej. W nazwach handlowych „mydłem” określa się także płyny zawierające syntetyczne substancje myjące, a nie wyłącznie sole kwasów tłuszczowych. Podczas mycia mydło w płynie pomaga połączyć zabrudzenia z wodą, aby zostały usunięte przy spłukiwaniu. Konsystencja kremowa i perłowy wygląd są cechami receptury, nie oznaczeniem działania dezynfekcyjnego.

N Hasła na literę N

Nabłyszczacz do zmywarek

Środek dodawany w końcowej fazie płukania naczyń. Zmniejsza napięcie powierzchniowe wody, dzięki czemu łatwiej spływa ona cienką warstwą zamiast pozostawać w postaci dużych kropli. Pomaga to ograniczać zacieki i przyspieszać wysychanie. W zestawie chemii do zmywarek gastronomicznych nabłyszczacz pracuje w innym etapie niż detergent, który odpowiada za usunięcie resztek jedzenia i tłuszczu.

Neutralny środek czyszczący

Preparat o pH zbliżonym do obojętnego, przeznaczony zwykle do regularnego usuwania lekkich zabrudzeń. Jego działanie opiera się przede wszystkim na składnikach myjących, a nie silnej reakcji kwaśnej lub zasadowej. Wykorzystuje się go między innymi w bieżącym utrzymaniu podłóg i powierzchni zmywalnych. Określenie „neutralny” opisuje odczyn, nie brak substancji chemicznych w składzie. Przykładem jest Clean Wood 5 l do podłóg drewnianych i paneli, dla którego podano pH 7.

Niskopieniący środek

Środek myjący opracowany tak, by podczas pracy tworzył niewiele trwałej piany. Ma to znaczenie w maszynach, które mieszają roztwór, natryskują go lub odsysają do zbiornika. Nadmiar piany zajmuje objętość zbiornika i może zaburzać odsysanie. Preparaty niskopieniące wykorzystuje się między innymi w automatach szorująco-zbierających, zmywarkach i praniu ekstrakcyjnym, z odpowiednią recepturą dla każdej z tych metod. W myciu posadzek takim preparatem jest niskopieniący koncentrat Dolphin Basic 5 l.

NIZP PZH – PIB

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy. Prowadzi badania i działalność ekspercką dotyczącą zdrowia publicznego, m.in. epidemiologii, chorób zakaźnych, bezpieczeństwa żywności i środowiska. W jego działalności mieszczą się także badania związane z dezynfekcją oraz wydawanie atestów higienicznych. Dokument wystawiony przez instytut należy odczytywać zgodnie z jego zakresem: badanie skuteczności, opinia i atest nie oznaczają tego samego.

O Hasła na literę O

Ochrona skóry

Działania ograniczające kontakt skóry z czynnikami drażniącymi oraz wspierające jej naturalną barierę. Przy sprzątaniu obejmują dobór rękawic do używanej chemii, ograniczenie długiej pracy z mokrymi dłońmi i odpowiednią pielęgnację. Krem ochronny nie zastępuje rękawic wymaganych przy danym środku. Praktyczne zasady omawia artykuł o ochronie rąk przy sprzątaniu.

Odkamienianie

Rozpuszczanie i usuwanie mineralnej warstwy odkładającej się z wody. Wiele odkamieniaczy działa dzięki składnikom kwaśnym, które reagują z osadem wapiennym. Po reakcji rozpuszczone pozostałości usuwa się przez płukanie. W urządzeniu odkamienianie może obejmować przepływ roztworu przez obieg wodny. Do usuwania kamienia ze zmywarek i czajników przeznaczony jest Lime Clean 1 l. Kwaśnego odkamieniacza nie wolno łączyć z preparatem chlorowym — takie połączenie może uwalniać toksyczny chlor.

Odkurzacz do pracy na mokro i sucho

Odkurzacz ze zbiornikiem i osprzętem przystosowanym do zbierania określonych zabrudzeń stałych oraz cieczy. W trybie suchym pył zatrzymuje worek i układ filtracyjny, a w mokrym ciecz trafia do zbiornika. Zależnie od konstrukcji stosuje się odpowiedni filtr i zabezpieczenie poziomu napełnienia. Takie odkurzacze profesjonalne służą na przykład do zbierania wody po myciu posadzki; samo odsysanie nie jest praniem ekstrakcyjnym.

Odkurzacz szczotkowy SEBO

Odkurzacz marki SEBO wyposażony w napędzaną szczotkę, która porusza runo wykładziny i pomaga wydobywać z niego suche zabrudzenia. Oderwane cząstki są zasysane do urządzenia. Taki sposób pracy łączy szczotkowanie z odkurzaniem, co odróżnia go od samego ssania. Nie jest to pranie ekstrakcyjne z natryskiem wody i detergentu.

Odtłuszczanie

Usuwanie warstwy tłuszczu lub oleju z podłoża. Składniki środka mogą rozpraszać tłuszcz w wodzie, rozpuszczać go albo wspomagać jego chemiczny rozkład — zależnie od receptury i rodzaju zabrudzenia. Oderwany brud usuwa się razem z roztworem. Odtłuszczanie wykonuje się na przykład na okapach i sprzęcie kuchennym, ale także jako przygotowanie powierzchni do dalszej obróbki. Do takich zabrudzeń służy gotowy płyn Dolphin Oil Cleaner 750 ml.

Ograniczone spektrum wirusobójcze

Zakres działania obejmujący wirusy osłonkowe i określone wirusy bezosłonkowe. W badaniach tego zakresu wykorzystuje się m.in. adenowirusa oraz mysi norowirus jako organizmy testowe. Jest to szersza deklaracja niż działanie tylko wobec wirusów osłonkowych, ale nie oznacza pełnej skuteczności wobec wszystkich wirusów bezosłonkowych. Dobierając preparat, należy odczytać dokładny zakres badania, jego normę, czas kontaktu i stężenie podane w dokumentacji produktu.

Organizacja pierwszej pomocy w zakładzie

Zapewnienie pracownikom dostępu do potrzebnego wyposażenia oraz wyznaczenie i przeszkolenie osób udzielających pierwszej pomocy. System dostosowuje się do działalności zakładu, liczby pracowników i występujących zagrożeń. Obejmuje dostępne, oznakowane apteczki lub punkty pierwszej pomocy, instrukcje oraz wykaz osób odpowiedzialnych. Sam zakup gotowego zestawu opatrunkowego nie zastępuje ustalenia, gdzie szukać pomocy i kto podejmuje działania po wypadku.

Osad mineralny

Nagromadzenie substancji nieorganicznych na powierzchni. Może pochodzić z wody, zapraw budowlanych lub innych materiałów mających kontakt z podłożem. Przykładami są kamień wapienny, nalot cementowy i wykwity soli. Osady różnią się rozpuszczalnością oraz reakcją z preparatami czyszczącymi, dlatego nie stanowią jednej grupy zabrudzeń usuwanych zawsze tym samym płynem. Przykładem środka do osadów wapiennych i rdzy w urządzeniach jest odkamieniacz Lime Clean 1 l.

P Hasła na literę P

Pad czyszczący

Element roboczy z włókniny lub innego materiału, używany do mechanicznego czyszczenia i pielęgnacji powierzchni. Pady maszynowe zwykle mają kształt krążka, a ręczne także prostokąta. Ich strukturę i ścieralność dopasowuje się do zadania: mycia, szorowania, usuwania powłoki albo polerowania. Kolor pomaga rozróżniać pady czyszczące w danym systemie producenta, lecz nie jest uniwersalną skalą obowiązującą wszystkie marki.

Papier higieniczny

Zbiorcza nazwa wyrobów papierowych przeznaczonych do higieny osobistej i codziennego wycierania, m.in. papieru toaletowego, ręczników i chusteczek. Mogą powstawać z włókien pierwotnych, odzyskanych albo ich mieszaniny. Różnią się miękkością, chłonnością, liczbą warstw i odpornością na mokro. Znaczenie tych parametrów wyjaśnia artykuł o oznaczeniach na papierach higienicznych i czyściwach.

Papier krepowany

Papier z drobnymi zmarszczeniami powstającymi podczas krepowania. Struktura ta zmienia jego rozciągliwość, objętość i odczucie w dotyku. W materiałach higienicznych określenie „krepa” spotyka się m.in. przy jednowarstwowych ręcznikach. Krepowanie jest sposobem obróbki papieru, a nie nazwą surowca: samo słowo nie przesądza, czy użyto celulozy pierwotnej, czy makulatury.

Papier odbarwiany z makulatury

Papier z odzyskanych włókien poddanych procesowi usuwania farb drukarskich, określanemu jako deinking. Po rozwłóknieniu makulatury oddziela się od masy cząstki druku, co umożliwia uzyskanie jaśniejszego surowca. Można z niego produkować m.in. papiery tissue. Odbarwianie i bielenie to różne procesy; sam biały kolor wyrobu nie wskazuje dokładnie, jak przygotowano włókna.

Papier tissue

Cienki, lekki papier o strukturze przystosowanej do zastosowań higienicznych, takich jak ręczniki, chusteczki i papier toaletowy. Gotowy wyrób może składać się z jednej albo kilku połączonych warstw. Tissue może powstawać zarówno z włókien pierwotnych, jak i odzyskanych. Nie jest więc synonimem wyłącznie białego papieru z czystej celulozy.

Papier toaletowy dwuwarstwowy

Papier zbudowany z dwóch połączonych warstw. Ich połączenie, gramatura i rodzaj włókien wpływają na miękkość oraz wytrzymałość gotowego listka. Liczba warstw nie określa długości nawoju ani wielkości rolki. Dwie rolki dwuwarstwowe mogą mieć różną wydajność, co wyjaśnia poradnik o czytaniu oznaczeń na papierze toaletowym.

Papier toaletowy Jumbo

Papier na dużej roli, przeznaczony do zamkniętego podajnika. Większy zapas na jednym wkładzie ogranicza częstotliwość uzupełniania w toalecie z dużą liczbą użytkowników. W odróżnieniu od małej rolki domowej taki papier toaletowy ma znaczną średnicę zewnętrzną i wymaga odpowiedniej obudowy. Oznaczenia Jumbo oraz Mini Jumbo odnoszą się do formatu rolek, a nie do liczby warstw papieru.

Papier toaletowy trzywarstwowy

Papier, w którym jeden listek tworzą trzy połączone warstwy. Taka budowa może zwiększać odczuwaną miękkość i objętość listka, ale właściwości zależą także od surowca, gramatury i tłoczenia. Więcej warstw nie oznacza automatycznie większego zapasu na rolce. Porównywanie tych parametrów omawia artykuł o oznaczeniach i budowie papierów higienicznych.

Papier z makulatury

Papier wytwarzany z odzyskanych włókien po rozwłóknieniu i oczyszczeniu zużytych wyrobów papierowych. W części procesów stosuje się odbarwianie, czyli usuwanie farb drukarskich z masy. Z tak przygotowanego surowca można produkować również miękkie papiery tissue oraz białe dwuwarstwowe ręczniki ZZ CleanPro 403786. Papier makulaturowy może mieć barwę naturalną, szarą lub białą; sam kolor nie opisuje dokładnie procesu produkcji ani jakości wyrobu.

pH

Miara kwaśnego lub zasadowego odczynu roztworu wodnego. W temperaturze około 25°C pH 7 jest obojętne, wartości mniejsze oznaczają odczyn kwaśny, a większe zasadowy. Skala jest logarytmiczna: różnica jednej jednostki odpowiada dziesięciokrotnej zmianie aktywności jonów wodorowych. W sprzątaniu pH pomaga rozpoznać charakter preparatu, lecz samo nie określa jego pełnej zdolności rozpuszczania zabrudzeń. Dla porównania koncentrat Dolphin Gresol 1 l ma deklarowane pH 13, czyli odczyn zasadowy.

Piktogramy chemiczne

Znaki ostrzegawcze w czerwonym rombie, z czarnym symbolem na białym tle. Na etykietach chemii wskazują rodzaj zagrożenia zgodnie z systemem CLP. Przykładowo płomień odnosi się do określonych zagrożeń pożarowych, a symbol cieczy działającej na dłoń i metal może oznaczać działanie żrące lub korozję metali. Pełne znaczenie oznakowania wynika z piktogramu wraz ze zwrotami opisującymi zagrożenie i środki ostrożności. Oznaczenia konkretnego preparatu, np. Super Oil Cleaner 1 l, odczytuje się z jego etykiety i karty charakterystyki.

PKN — Polski Komitet Normalizacyjny

Krajowa jednostka normalizacyjna zatwierdzająca i publikująca Polskie Normy oznaczane symbolem PN. Normy dotyczące dezynfekcji pomagają ustalić, jak badać skuteczność preparatu i jakie zastosowanie obejmuje wynik. W katalogu PKN można sprawdzić numer, wydanie, zakres oraz zastąpienie dokumentu nowszą normą. PKN nie wydaje pozwoleń na wprowadzanie produktów biobójczych do obrotu.

Plan dezynfekcji

Dokument wskazujący, co należy dezynfekować, kiedy, jaką metodą, jakim preparatem i kto odpowiada za wykonanie pracy. Zawiera wymagane parametry stosowania oraz sposób kontroli. Może stanowić część szerszego planu higieny, obejmującego także mycie i organizację obiektu. Przygotowanie takiego zestawienia opisuje poradnik o doborze środków, stężeń i częstotliwości prac w planie higieny.

Plan higieny

Dokument opisujący sposób organizacji prac i zachowania wymagane do utrzymania higieny w obiekcie. Może obejmować higienę personelu, czyszczenie pomieszczeń, dezynfekcję wyposażenia oraz postępowanie z materiałami czystymi i zabrudzonymi. Częścią planu jest harmonogram mycia i dezynfekcji: kto wykonuje czynność, na czym, kiedy, jakim środkiem i jaką metodą. Określa się także sposób sprawdzania wykonania prac. W harmonogramie można wskazać konkretny preparat, np. Quatrodes Forte 1 l do mycia i dezynfekcji powierzchni, wraz z parametrami stosowania wynikającymi z jego instrukcji.

PN — Polska Norma

Dokument normalizacyjny zatwierdzony przez Polski Komitet Normalizacyjny. Oznaczenie PN-EN wskazuje wprowadzenie Normy Europejskiej do polskiego zbioru norm. Polska Norma może być opublikowana także w języku oryginału. Co do zasady stosowanie PN jest dobrowolne; nie należy utożsamiać normy z ustawą ani z pozwoleniem na produkt. Przy ocenie dokumentacji trzeba porównać pełne oznaczenie normy, jej wydanie i zakres badania.

PN-EN 1276 — działanie bakteriobójcze poza obszarem medycznym

Norma opisująca badanie działania bakteriobójczego w zawiesinie dla preparatów stosowanych m.in. w sektorze żywnościowym, przemyśle, gospodarstwach domowych i obiektach użyteczności publicznej. Jest to badanie fazy 2, etapu 1, prowadzone w określonych warunkach. Wynik nie potwierdza automatycznie skuteczności wobec wirusów ani grzybów. Przy wyborze preparatu do powierzchni trzeba sprawdzić także jego przeznaczenie i dane z badań odpowiednich dla sposobu użycia.

PN-EN 1499 — higieniczne mycie rąk

Norma oceniająca skuteczność preparatu do higienicznego mycia rąk w badaniu na dłoniach ochotników. Dotyczy zmniejszania przejściowej flory bakteryjnej podczas mycia z użyciem produktu i wody. Należy odróżnić ją od PN-EN 1500, która dotyczy dezynfekcji metodą wcierania. Preparat bada się i stosuje w określonej dawce oraz czasie; zwykłe mydło nie uzyskuje takiej deklaracji tylko dlatego, że usuwa zabrudzenia. Oznaczenie wydania: PN-EN 1499:2013-07.

PN-EN 1500 — higieniczna dezynfekcja rąk

Norma dotycząca oceny skuteczności higienicznej dezynfekcji rąk metodą wcierania. Badanie na dłoniach ochotników sprawdza ograniczanie przejściowej flory bakteryjnej w warunkach zbliżonych do praktycznego użycia, z porównaniem do procedury odniesienia. Wynik jest związany z badaną ilością preparatu i czasem wcierania. PN-EN 1500 nie potwierdza automatycznie działania wirusobójczego; ten zakres wymaga osobnych danych badawczych. W katalogu PKN norma ma oznaczenie PN-EN 1500:2013-07.

PN-EN 1650 — działanie na grzyby poza obszarem medycznym

Norma dotycząca oceny w zawiesinie działania grzybobójczego lub działania wobec grzybów drożdżopodobnych. Jest stosowana przy preparatach przeznaczonych m.in. do sektora żywnościowego, przemysłu i obiektów użyteczności publicznej. Przy odczytywaniu wyniku trzeba sprawdzić, który zakres został potwierdzony, w jakim stężeniu i po jakim czasie. Sam numer normy nie oznacza działania na wszystkie drobnoustroje ani przydatności produktu do dowolnej powierzchni.

PN-EN 12791 — chirurgiczna dezynfekcja rąk

Polska Norma wprowadzająca europejską metodę oceny preparatów do chirurgicznej dezynfekcji rąk. Badanie na dłoniach ochotników sprawdza zmniejszenie liczby bakterii po zastosowaniu preparatu i utrzymywanie się efektu w określonych warunkach. W katalogu PKN występuje jako PN-EN 12791+A1:2017-12. Numer normy nie wyznacza jednego czasu wcierania dla wszystkich płynów — obowiązują dawka i procedura określone dla danego preparatu.

PN-EN 13624 — działanie na grzyby w obszarze medycznym

Norma dotycząca badania w zawiesinie działania grzybobójczego lub działania wobec grzybów drożdżopodobnych dla preparatów stosowanych w obszarze medycznym. Wynik należy odczytać wraz z deklarowanym zakresem, stężeniem i czasem kontaktu. Skuteczność wobec drożdży nie oznacza automatycznie pełnego działania grzybobójczego. Dokument dotyczy badania fazy 2, etapu 1; w katalogu PKN występuje jako PN-EN 13624:2022-04.

PN-EN 13697 — dezynfekcja powierzchni bez działania mechanicznego

Norma opisująca badanie na nieporowatych powierzchniach, bez przecierania, dla środków stosowanych m.in. w gastronomii, przemyśle i obiektach użyteczności publicznej. Dotyczy działania bakteriobójczego oraz wobec drożdży i/lub grzybów, zgodnie z badanym zakresem. Nie obejmuje zastosowań na żywych tkankach ani sytuacji wymagających dezynfekcji ze wskazań medycznych. Wydanie PN-EN 13697:2024-04 pomaga odróżnić badanie powierzchniowe od prostszego badania w zawiesinie.

PN-EN 13727 — działanie bakteriobójcze w obszarze medycznym

Norma dotycząca laboratoryjnego badania działania bakteriobójczego w zawiesinie dla środków stosowanych w obszarze medycznym. Może być przywoływana przy preparatach do rąk, narzędzi lub powierzchni, zgodnie z ich przeznaczeniem. Wynik odnosi się do określonych parametrów badania. Nie jest potwierdzeniem działania na wirusy, prątki ani przetrwalniki bakterii. W polskim katalogu dokument ma oznaczenie PN-EN 13727+A2:2015-12.

PN-EN 14476 — działanie wirusobójcze

Norma opisująca laboratoryjne badanie działania wirusobójczego w zawiesinie dla preparatów stosowanych w obszarze medycznym. Wynik dotyczy określonego stężenia, czasu, temperatury i obciążenia organicznego. Oznaczenie normy trzeba czytać razem z deklarowanym zakresem działania: wobec wirusów osłonkowych, o ograniczonym spektrum albo pełnym wirusobójczym. Wydanie PN-EN 14476:2026-03 zastąpiło w katalogu PKN wcześniejsze wydanie z 2019 r. Badanie w zawiesinie nie odwzorowuje samo w sobie każdej metody dezynfekcji powierzchni.

PN-EN 14885 — dobór norm do dezynfekcji

Norma porządkująca dobór badań potrzebnych do potwierdzenia deklarowanego działania chemicznych środków dezynfekcyjnych i antyseptycznych. Rozróżnia obszar medyczny, weterynaryjny oraz zastosowania spożywcze, przemysłowe, domowe i instytucjonalne. Pomaga ocenić, czy przedstawione badania pasują do miejsca i sposobu użycia preparatu. Nie jest pojedynczym testem skuteczności i nie narzuca jednego czasu dezynfekcji. W katalogu PKN występuje jako PN-EN 14885:2022-09.

PN-EN 16615 — dezynfekcja przez przecieranie i mopowanie

Norma opisująca badanie dezynfekcji nieporowatych powierzchni z udziałem działania mechanicznego w obszarze medycznym, znane jako test czterech pól. Wydanie PN-EN 16615:2026-09 obejmuje przecieranie chusteczkami i mopowanie. Badany zakres może dotyczyć bakterii, drożdży, grzybów lub prątków, zgodnie z deklaracją. Znaczenie ma cały sposób aplikacji: preparat, materiał, nasączenie i czas kontaktu. Różnice między systemami omawia poradnik o chusteczkach i czyściwach do dezynfekcji powierzchni.

Podajnik centralnego dozowania

Podajnik, z którego papier wyciąga się ze środka roli, najczęściej przez otwór w dolnej części obudowy. Rolka nie odwija się więc od zewnętrznej krawędzi. Część wkładów wymaga usunięcia tulei przed założeniem. W takich podajnikach ręczników w roli odcinek odrywa się na perforacji lub przy krawędzi przeznaczonej do odcinania. Papier pozostaje osłonięty, a użytkownik pobiera wysunięty fragment.

Podajnik ręczników papierowych

Obudowa przechowująca zapas papieru i umożliwiająca jego wydawanie. W podajniku ręczników składanych paczki leżą jedna nad drugą, a listek pobiera się przez otwór od spodu. W modelu na rolę papier odwija się i zostaje odcięty lub oderwany. Mechanizm autocut wykonuje cięcie przy pociągnięciu papieru, natomiast wersja sensoryczna uruchamia podawanie napędem elektrycznym po wykryciu dłoni.

Powłoka polimerowa

Cienka warstwa preparatu zabezpieczającego pozostająca na posadzce po wyschnięciu. Nakłada się ją na odpowiednio oczyszczone podłoże, aby powierzchnia użytkowa była łatwiejsza do pielęgnacji i uzyskała przewidziany wygląd. Zużywaniu ulega wówczas również sama warstwa ochronna. Systemy zabezpieczania posadzek obejmują aplikację, codzienną pielęgnację i okresowe odnawianie powłoki; jej usunięcie wymaga odpowiedniej metody doczyszczania.

Pozwolenie na produkt biobójczy

Decyzja określająca dopuszczenie produktu biobójczego do udostępniania i stosowania na warunkach właściwej procedury. Przy zakupie środka do dezynfekcji porównuje się numer pozwolenia, nazwę produktu, posiadacza i przeznaczenie z dokumentacją oraz wykazem URPL. Pozwolenie nie uprawnia do używania preparatu w dowolnym stężeniu lub do innego celu niż przewidziany. Zasady odróżniania detergentów od takich preparatów wyjaśnia artykuł o produktach biobójczych i pozwoleniach.

Preparat do dezynfekcji powierzchni

Środek przeznaczony do odkażania powierzchni nieożywionych, np. blatów, klamek, podłóg i wyposażenia. Może występować jako gotowy płyn, koncentrat lub preparat na gotowych chusteczkach. Przy zastosowaniu znaczenie mają zgodność z materiałem, zakres skuteczności oraz wymagane zwilżenie. Te kryteria omawia poradnik o doborze środków dezynfekcyjnych do różnych powierzchni.

Preparat do dezynfekcji rąk

Środek przeznaczony do odkażania dłoni, stosowany w sposób określony przez producenta. W rutynowej dezynfekcji często wykorzystuje się preparaty alkoholowe wcierane w suchą skórę bez spłukiwania. O przeznaczeniu do dezynfekcji higienicznej lub chirurgicznej decydują odpowiednie badania i dokumentacja. Zasady higieny dłoni omawia artykuł o tym, dlaczego mycie rąk jest ważne i kiedy używa się preparatu do dezynfekcji.

Produkty do sprzątania

Szerokie określenie wyrobów wykorzystywanych podczas czyszczenia i pielęgnacji powierzchni. Obejmuje preparaty chemiczne oraz materiały pomocnicze, np. ścierki, pady i wkłady. Poszczególne produkty tworzą zestaw do określonego zadania: samo dobranie detergentu nie zapewnia jeszcze odpowiedniej mechaniki i zebrania brudu. Przykład kompletowania wyposażenia przedstawia poradnik o doborze mopa, wózka i chemii do sprzątania podłóg.

Produkty higieniczne

Materiały zużywane podczas higieny osobistej i obsługi pomieszczeń, takie jak mydło, ręczniki, papier toaletowy oraz odpowiednie preparaty dezynfekcyjne. Wspierają różne czynności, dlatego ich funkcje nie są zamienne. Papier osusza dłonie, mydło pomaga usuwać zabrudzenia, a środek dezynfekcyjny ma określone działanie na drobnoustroje. Organizację zapasów omawia artykuł o regularnym zaopatrzeniu biurowca w papier i ręczniki.

Produkt biobójczy

Substancja lub mieszanina przeznaczona do zwalczania organizmów szkodliwych działaniem innym niż wyłącznie fizyczne lub mechaniczne. Do tej grupy należą m.in. określone preparaty do dezynfekcji rąk i powierzchni. Zwykły detergent usuwa zabrudzenia, lecz jego właściwości myjące nie potwierdzają dezynfekcji. Przeznaczenie, zakres działania i warunki użycia trzeba odczytać z dokumentacji produktu. Praktyczne przykłady opisuje poradnik kiedy środek czystości jest produktem biobójczym.

Przeciwdrobnoustrojowy

Oddziałujący na drobnoustroje przez ich niszczenie, inaktywację albo ograniczanie namnażania. Jest to pojęcie szersze niż „antybakteryjny”, ponieważ może odnosić się także do grzybów lub wirusów. Nie oznacza jednak automatycznie działania na wszystkie ich grupy. Dokładny zakres wynika z badań i opisu danego środka, np. deklaracji działania bakteriobójczego, drożdżakobójczego lub wirusobójczego.

Przedłużone działanie po dezynfekcji rąk

Utrzymywanie się obniżonej liczby drobnoustrojów na skórze przez określony czas po zakończeniu dezynfekcji. Ma szczególne znaczenie przy chirurgicznym przygotowaniu rąk, które następnie pozostają w rękawicach. Jest oceniane w określonych warunkach badania. Nie oznacza ochrony przed każdym późniejszym zanieczyszczeniem dłoni ani możliwości pomijania kolejnych wymaganych zabiegów higienicznych.

Przewijak do toalety publicznej

Stanowisko umożliwiające położenie dziecka podczas zmiany pieluszki poza domem. Modele ścienne mają składaną platformę, która po zamknięciu zajmuje mniej miejsca. Określenia „pionowy” i „poziomy” opisują orientację konstrukcji. Dostępne przewijaki dla niemowląt mogą mieć pas oraz miejsce na materiały higieniczne. Platforma przenosi obciążenie przez mechanizm i mocowania na ścianę, dlatego montaż jest częścią prawidłowego działania urządzenia.

PTM — Polskie Towarzystwo Mikrobiologów

Towarzystwo naukowe wspierające rozwój mikrobiologii i upowszechnianie wiedzy o drobnoustrojach. Organizuje spotkania naukowe, wspiera publikacje i współpracę specjalistów. W leksykonie higieny skrót PTM odnosi się do organizacji naukowej; nie jest oznaczeniem normy dezynfekcyjnej ani numerem dopuszczenia preparatu do sprzedaży.

PTZS — Polskie Towarzystwo Zakażeń Szpitalnych

Towarzystwo zajmujące się wiedzą i praktyką zapobiegania zakażeniom szpitalnym. Wspiera badania, szkolenia oraz wymianę doświadczeń osób odpowiedzialnych za kontrolę zakażeń. Jego materiały mogą pomagać w opracowywaniu zasad higieny w placówkach medycznych. Zalecenie fachowe należy odróżnić od pozwolenia na produkt i od wyniku laboratoryjnego badania skuteczności środka dezynfekcyjnego.

R Hasła na literę R

Redukcja logarytmiczna drobnoustrojów

Sposób zapisu, ile razy zmniejszyła się liczba drobnoustrojów w badaniu. Redukcja o 1 log₁₀ oznacza spadek dziesięciokrotny, o 3 log₁₀ — tysiąckrotny, a o 5 log₁₀ — stutysięczny. Przykładowo przy początkowym milionie jednostek redukcja o 5 log₁₀ odpowiada pozostaniu dziesięciu. Taki wynik opisuje warunki konkretnego testu i nie jest równoznaczny ze sterylnością.

Ręcznik papierowy w roli

Taśma papieru higienicznego nawinięta na rolę, podawana w odcinkach do osuszania dłoni lub wycierania. Przy rozwijaniu centralnym papier wychodzi ze środka, a przy zewnętrznym odwija się z obwodu rolki. Ręcznik perforowany odrywa się w wyznaczonych miejscach; nieperforowany może być cięty przez mechanizm podajnika. Oba rozwiązania występują w systemach wykorzystujących ręczniki papierowe w roli.

Ręcznik papierowy ZZ

Ręcznik złożony raz, zwykle w połowie, i ułożony naprzemiennie z kolejnymi listkami. Ten sposób określa się także jako składkę V lub zygzakową. Podczas wyciągania jednego listka wysuwa się brzeg następnego, gotowy do pobrania. Dlatego ręczniki papierowe ZZ mogą być wydawane pojedynczo bez dotykania pozostałego zapasu. Rozmiar po rozłożeniu i wymiary paczki zależą od konkretnego wyrobu.

Rękawice nitrylowe

Rękawice z syntetycznego kauczuku nitrylowego, czyli materiału innego niż naturalny lateks. Występują jako cienkie wyroby jednorazowe i grubsze rękawice wielorazowe. Chronią skórę przed bezpośrednim kontaktem z zabrudzeniem, a określone modele także przed wskazanymi substancjami chemicznymi. W dokumentacji rękawic ochronnych opisuje się między innymi odporność materiału i czas przenikania badanej substancji. Nitryl nie jest szczelną barierą dla każdej chemii.

Rodzaje dezynfekcji

Podział dezynfekcji według miejsca i sposobu wykonania. Ze względu na zastosowanie wyróżnia się m.in. dezynfekcję rąk, skóry, powierzchni, narzędzi i tekstyliów. Można wykorzystywać metody chemiczne, termiczne lub ich połączenie, zależnie od materiału i procedury. Praktyczne różnice między zastosowaniami pokazuje poradnik o doborze dezynfekcji do poszczególnych stref hotelu.

Roztwór roboczy

Płyn w stężeniu przeznaczonym do wykonania konkretnego zabiegu. Najczęściej powstaje po połączeniu odmierzonego koncentratu, np. Dolphin Gresol 1 l, z wodą zgodnie z instrukcją jego rozcieńczania. W roztworze znajdują się składniki czynne w ilości potrzebnej do mycia lub dezynfekcji. Podczas pracy trafiają do niego zabrudzenia, więc płyn w wiadrze nie pozostaje bez zmian. Gotowy preparat niewymagający rozcieńczania jest od razu produktem użytkowym.

S Hasła na literę S

Sanepid — Państwowa Inspekcja Sanitarna

Potoczna nazwa Państwowej Inspekcji Sanitarnej i jej stacji sanitarno-epidemiologicznych. Inspekcja prowadzi nadzór m.in. nad higieną środowiska, pracy, nauczania, żywności i warunkami sanitarnymi placówek medycznych. Dla zarządcy obiektu oznacza to potrzebę stosowania zasad odpowiednich do prowadzonej działalności, w tym organizacji mycia i dezynfekcji. Zakres wymagań zależy od rodzaju obiektu; nie istnieje jeden uniwersalny „środek do Sanepidu”.

Sanitariaty

Pomieszczenia służące do korzystania z toalety i wykonywania czynności higienicznych, wraz z ich wyposażeniem. Obejmują między innymi muszle WC, pisuary, umywalki i natryski. Zanieczyszczenia pochodzą tu zarówno z użytkowania, jak i z wysychającej wody oraz środków myjących. Dlatego preparaty do sanitariatów obejmują środki do różnych zadań: mycia, odkamieniania i określonych zastosowań dezynfekcyjnych.

Sito do odsączania mopów

Perforowany element, na którym odkłada się nasączony wkład mopa, aby spłynął nadmiar roztworu. Pozwala kontrolować ilość cieczy pozostającej we wkładzie bez używania klasycznej prasy. W metodzie opisanej w źródle do czystego roztworu trafiają czyste wkłady, a zużyte są odkładane osobno. Sito pełni funkcję odsączającą; nie jest miarką do odmierzania koncentratu.

Składka papieru

Układ zagięć pojedynczego ręcznika i sposób przełożenia go z kolejnymi listkami w paczce. Przy składce V, nazywanej też ZZ, listek jest złożony raz i przełożony naprzemiennie z następnym; taki układ mają ręczniki ZZ CleanPro 403786. W składce C brzegi są zawinięte do środka, a pobrany ręcznik trzeba rozłożyć. W systemach interfold listki Z lub W mają więcej zagięć i są ułożone tak, aby wyjęcie jednego wysuwało brzeg kolejnego.

Soapopular — pianka przeciwdrobnoustrojowa

Nazwa handlowa bezalkoholowych preparatów do higieny rąk podawanych w postaci pianki i stosowanych bez spłukiwania. Piana jest postacią podania produktu, a nie informacją o pełnym zakresie skuteczności. Działanie wobec określonych drobnoustrojów, czas stosowania i przeznaczenie należy ustalać dla konkretnej wersji preparatu.

Sporobójczy

Działający na przetrwalniki bakterii, czyli formy przetrwania odporne na wiele niekorzystnych warunków. Zdolność zabijania zwykłych, aktywnych komórek bakterii nie przesądza o skuteczności wobec przetrwalników. Dlatego działanie sporobójcze stanowi osobną deklarację preparatu, z własnym wymaganym stężeniem i czasem kontaktu. Jest istotne w procedurach ukierunkowanych właśnie na tę formę drobnoustrojów. Deklarację działania wobec określonych przetrwalników wraz ze stężeniem i czasem podano dla preparatu Viruton Pulver 1 kg.

Sprzęt do sprzątania

Narzędzia i urządzenia służące do mechanicznego usuwania zabrudzeń oraz transportu potrzebnych materiałów. Do tej grupy należą m.in. mopy, ściągaczki, odkurzacze, maszyny czyszczące i wózki. Sprzęt dobiera się do powierzchni, rodzaju zanieczyszczenia i sposobu pracy. Współpracę poszczególnych elementów opisuje poradnik o planowaniu sprzątania podłóg i doborze wyposażenia.

Stal nierdzewna

Grupa stopów żelaza zawierających chrom, który umożliwia powstawanie cienkiej warstwy pasywnej na powierzchni. Warstwa ta odpowiada za zwiększoną odporność na korozję. W wyposażeniu obiektów stal występuje między innymi w wersji polerowanej i szczotkowanej. Nierdzewność nie oznacza odporności na każdy odczynnik: nieodpowiednia chemia, zwłaszcza zawierająca chlorki, może w określonych warunkach uszkadzać powierzchnię. Do pielęgnacji jej zewnętrznych powierzchni stosuje się m.in. preparat Stal Glance 1 l.

Stelaż do mopa

Sztywny element podtrzymujący i napinający wkład czyszczący. Przegub łączy go z kijem, pozwalając prowadzić mop w różnych kierunkach. Składany stelaż ułatwia zdejmowanie wkładu kieszeniowego, a płytka z rzepem utrzymuje materiał przez docisk. Rozwiązania te występują wśród uchwytów i stelaży do mopów. Kształt powierzchni roboczej i mocowanie decydują o sposobie współpracy z wkładem.

Sterylizacja

Kontrolowany proces eliminacji żywych mikroorganizmów, obejmujący również przetrwalniki bakterii. Jedną z metod jest działanie nasyconej pary wodnej w autoklawie, w określonych warunkach temperatury i czasu. Przedmioty poddawane sterylizacji wymagają wcześniejszego przygotowania, a prawidłowość procesu jest kontrolowana. Do wstępnego mycia i dezynfekcji narzędzi przed dalszą obróbką służy pianka Viruton Pre 1 l; ten etap nie zastępuje sterylizacji. Zwykłe mycie oraz dezynfekcja mają inne cele i nie stanowią automatycznie sterylizacji.

Sterylizacja parowa

Sterylizacja wykorzystująca nasyconą parę wodną, zwykle w autoklawie. Para oddaje ciepło na powierzchni materiału, a kontrolowany proces ma doprowadzić do eliminacji żywych mikroorganizmów, także przetrwalników bakterii. Skuteczność zależy od dotarcia pary do całego wsadu, parametrów cyklu i właściwego przygotowania przedmiotów. Samo potraktowanie powierzchni parą z urządzenia sprzątającego nie jest równoważne takiej sterylizacji.

Stężenie

Udział składnika w roztworze, określony na przykład procentowo. Stężenie 1% objętościowo oznacza 10 ml preparatu w 1 litrze gotowego roztworu: odmierzoną porcję dopełnia się wodą do wymaganej objętości. Przy 1% masowo chodzi o 1 g składnika w 100 g mieszaniny. To różne sposoby zapisu, dlatego nie należy zamieniać gramów na mililitry bez uwzględnienia gęstości. Przy płynnym koncentracie odmierzenie porcji ułatwia pompka PD30 do kanistra 5 l; jej pełny skok podaje 30 ml, co trzeba uwzględnić w obliczeniu roztworu.

Stripper

Środek do zdejmowania starych warstw woskowych, polimerowych lub innych powłok pielęgnacyjnych przewidzianych do usuwania daną metodą. Zmiękcza lub rozpuszcza warstwę, którą następnie odrywa się mechanicznie i zbiera z podłogi. Zabieg przygotowuje posadzkę do ponownego zabezpieczenia. Stripper jest więc preparatem do określonego etapu renowacji, a nie zwykłym płynem do codziennego mycia. Takim preparatem jest Wax Stripper 1 l do usuwania powłok polimerowych i woskowych.

Suchy mop

Mop zbierający luźny kurz, włosy i drobne zanieczyszczenia bez nanoszenia roztworu myjącego. Cząstki zatrzymują się w strukturze wkładu i są przenoszone razem z nim. W ten sposób pracuje mop akrylowy do zamiatania 60 cm. Podłoga pozostaje sucha, co pozwala szybko usunąć zabrudzenia albo przygotować powierzchnię do późniejszego mycia. Metoda dotyczy brudu niezwiązanego z podłożem; zaschnięte plamy wymagają odrębnego usunięcia.

Surfaktanty

Substancje powierzchniowo czynne o budowie umożliwiającej oddziaływanie zarówno z wodą, jak i z tłuszczem. Zmniejszają napięcie powierzchniowe i pomagają zwilżać podłoże oraz rozpraszać zabrudzenia. W odpowiednich warunkach tworzą skupiska nazywane micelami, które uczestniczą w przenoszeniu substancji słabo rozpuszczalnych w wodzie. Surfaktanty są składnikami wielu detergentów, w tym płynów do naczyń, takich jak Diament Lemon 1 l, oraz preparatów do mycia skóry.

Suszarka do rąk

Urządzenie usuwające wodę z dłoni za pomocą przepływu powietrza. Modele nadmuchowe przyspieszają odparowanie, a urządzenia z szybkim, skupionym strumieniem dodatkowo strącają krople z powierzchni skóry. W automatycznych suszarkach do rąk czujnik wykrywa dłonie i włącza nadmuch. Osuszanie odbywa się bez zużywania papierowych ręczników; urządzenie wymaga zasilania oraz okresowego czyszczenia.

Suszarka do rąk ze stali nierdzewnej

Suszarka, której zewnętrzna obudowa jest wykonana ze stali nierdzewnej. Wykończenie może być polerowane albo szczotkowane, co wpływa na wygląd i widoczność śladów dotyku. Materiał obudowy nie określa prędkości nadmuchu, głośności ani obecności filtra. Różnice między stalą a innymi obudowami przedstawia poradnik: metalowa czy plastikowa suszarka do rąk.

Suszarka do rąk z metalową obudową

Suszarka z obudową wykonaną np. ze stali nierdzewnej, stali malowanej albo stopu metalu. Obudowa chroni podzespoły przed uszkodzeniami, lecz jej wytrzymałość zależy również od konstrukcji i mocowania. Określenie „metalowa” nie oznacza automatycznie stali nierdzewnej. Różnice materiałowe omawia porównanie metalowych i plastikowych suszarek do rąk.

Suszarka do rąk z tworzywa sztucznego

Urządzenie do osuszania dłoni z obudową wykonaną z tworzywa, często ABS. Taka obudowa jest lekka i może mieć różne kolory oraz kształty. O jej trwałości decydują m.in. konstrukcja i grubość materiału, a o suszeniu — parametry całego urządzenia. Zastosowania obu rozwiązań porównuje poradnik o plastikowych i metalowych suszarkach do rąk.

Ś Hasła na literę Ś

Ściągaczka do wody

Narzędzie z elastyczną listwą, która przylega do podłoża i przesuwa przed sobą ciecz. Na szybie listwa prowadzi wodę ku krawędzi, a na podłodze może kierować ją do odpływu albo miejsca zbierania. Do posadzek przeznaczona jest np. biała ściągaczka 55 cm z kijem aluminiowym. Ciągły kontakt listwy z powierzchnią jest warunkiem równomiernego zbierania. Pęknięcie gumy lub drobina brudu pod jej krawędzią może pozostawić wąski pas wody.

Środek czyszczący

Preparat ułatwiający oddzielenie zabrudzenia od powierzchni i usunięcie go z wodą, ścierką lub urządzeniem. Może działać przez zwilżanie, rozpuszczanie osadu, emulgowanie tłuszczu albo inne mechanizmy zależne od składu. Przeznaczenie określa się dla konkretnego podłoża i brudu. Środek czyszczący nie ma automatycznie właściwości dezynfekcyjnych.

Środek dezynfekcyjny

Preparat przeznaczony do niszczenia lub inaktywacji określonych drobnoustrojów w ustalonych warunkach. Jego przeznaczenie może obejmować np. ręce, powierzchnie lub narzędzia. Skuteczność opisują łącznie zakres działania, stężenie, czas kontaktu i sposób aplikacji. Różnicę między myciem a deklarowanym działaniem biobójczym wyjaśnia artykuł o tym, kiedy środek czystości jest produktem biobójczym.

Środek do gruntownego czyszczenia

Preparat przeznaczony do usuwania nagromadzonych zabrudzeń, których nie usuwa zwykłe mycie bieżące. Jego skład dobiera się do rodzaju osadu i podłoża: inne środki rozpuszczają tłuszcz, a inne osady mineralne. Stripper jest szczególnym preparatem do usuwania powłok pielęgnacyjnych, nie nazwą każdego środka gruntownego. Zależności te opisuje poradnik o doborze płynu do rodzaju posadzki i zabrudzeń.

Środek kwaśny

Preparat o kwaśnym odczynie, wykorzystywany między innymi do rozpuszczania kamienia i niektórych nalotów mineralnych. Kwasy w jego składzie reagują ze składnikami osadu, ułatwiając usunięcie ich z powierzchni. Ta sama reakcja może niszczyć podłoża zawierające węglany, takie jak marmur i wapień. Środków kwaśnych nie łączy się z preparatami zawierającymi aktywny chlor. Przykładem silnie kwaśnego środka do kamienia i rdzy jest WC CM PRO 10 l, o deklarowanym pH 1.

Środek zasadowy

Preparat o zasadowym odczynie, często stosowany do tłustych zabrudzeń w kuchni i przemyśle. Związki alkaliczne wspomagają odrywanie oraz rozkład części zanieczyszczeń, a składniki powierzchniowo czynne pomagają przenieść je do roztworu. Silnie zasadowe środki występują między innymi w preparatach do pieców i przypaleń. Ich działanie może obejmować także wrażliwe materiały, na przykład aluminium. Do tej grupy należy alkaliczny koncentrat Super Oil Cleaner 1 l do odtłuszczania.

T Hasła na literę T

TAD

Skrót od Through-Air-Drying, czyli suszenia z przepływem powietrza przez papier. Gorące powietrze przechodzi przez wilgotną wstęgę włókien i jest odprowadzane przez perforowany bęben. Proces pozwala zachować przestrzenną, puszystą strukturę papieru. Papiery higieniczne TAD charakteryzują się dużą chłonnością i objętością, a konkretne parametry zależą od wyrobu. Z celulozy TAD wykonano ręcznik Tork Matic 290067 w roli 150 m. TAD opisuje technologię produkcji, nie liczbę warstw ręcznika.

Test odciskowy powierzchni

Badanie polegające na przyłożeniu do powierzchni płytki z podłożem do hodowli drobnoustrojów. Po inkubacji ocenia się wyrosłe kolonie, co pozwala sprawdzić poziom zanieczyszczenia mikrobiologicznego badanego miejsca. Test stosuje się m.in. do kontroli higieny po sprzątaniu. Wynik odnosi się do konkretnej próbki i warunków badania; brak kolonii na płytce nie jest dowodem sterylności całego pomieszczenia.

Twardość wody

Właściwość wynikająca głównie z zawartości rozpuszczonych związków wapnia i magnezu. Twarda woda sprzyja odkładaniu osadów w urządzeniach oraz na powierzchniach po wyschnięciu. Parametr podaje się m.in. w mmol/l oraz mg/l w przeliczeniu na CaCO₃; w instrukcjach urządzeń spotyka się również jednostkę °dH. Nie jest to miara kwaśności: woda o podobnym pH może mieć różną twardość. W chemii do zmywarek zakres zastosowania może obejmować oba rodzaje wody, jak w przypadku płynu Dolphin Hard ALC 5 l do wody twardej i miękkiej.

U Hasła na literę U

URPL — urząd rejestrujący produkty biobójcze

Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Jego Prezes wykonuje w Polsce zadania właściwego organu w sprawach produktów biobójczych, w tym ich rejestracji, oraz prowadzi Wykaz Produktów Biobójczych. Dla użytkownika preparatu urząd jest źródłem informacji o statusie dopuszczenia produktu. Zakres i sposób bezpiecznego użycia trzeba następnie odczytać z właściwego pozwolenia i etykiety.

Utrzymanie czystości

Całość zaplanowanych czynności służących usuwaniu zabrudzeń z pomieszczeń i wyposażenia. Obejmuje sprzątanie bieżące, prace okresowe oraz obsługę zaplecza: pranie wkładów, mycie sprzętu i uzupełnianie materiałów higienicznych. Podział zadań pozwala ustalić, które czynności wykonuje się codziennie, a które w wyznaczonych odstępach. Efektem jest powtarzalny standard czystości, a nie tylko jednorazowe uporządkowanie pomieszczenia. Organizację codziennych prac ułatwia wózek serwisowy Splast z dwoma wiadrami, trzema kuwetami i prasą, na którym przewozi się sprzęt oraz środki.

W Hasła na literę W

Wirusobójczy

Zdolny do inaktywacji wirusów, czyli pozbawienia ich zdolności zakażania, w zakresie określonym dla preparatu. Pełne działanie wirusobójcze obejmuje wirusy osłonkowe i nieosłonkowe w ramach właściwej deklaracji badawczej. Działanie wyłącznie wobec wirusów osłonkowych jest węższe. Pomiędzy nimi występuje także ograniczone spektrum wirusobójcze, obejmujące określone wirusy nieosłonkowe. Deklarację zawsze odnosi się do podanych warunków badania i użycia. Przykład zakresu obejmującego m.in. wirusy Polio, Adeno i Noro podano w opisie preparatu Viruton Pulver 1 kg.

Wirusy osłonkowe

Wirusy posiadające zewnętrzną otoczkę zawierającą lipidy. Jej uszkodzenie może pozbawić wirusa zdolności zakażania, dlatego osłonka ma znaczenie dla podatności na środki dezynfekcyjne. Do tej grupy należą m.in. wirusy grypy i koronawirusy. Przynależność do grupy osłonkowej nie opisuje ciężkości choroby; służy m.in. do określania zakresu działania preparatu.

Wkład do mopa

Wymienny materiał, który zbiera brud i przenosi roztwór myjący podczas prowadzenia mopa. Składa się z warstwy roboczej oraz części mocującej, na przykład kieszeni lub podkładu współpracującego z rzepem. Różne wkłady do mopów mogą służyć do zbierania kurzu, mycia albo szorowania. Stelaż nadaje wkładowi kształt i przenosi nacisk, natomiast właściwy kontakt z podłogą odbywa się przez materiał czyszczący.

Worki na śmieci

Foliowe opakowania służące do gromadzenia i przenoszenia odpadów. Powstają między innymi z polietylenu HDPE i LDPE. Zgrzew zamyka dno, a górna część może mieć taśmę lub uszy ułatwiające zawiązanie. W opisach worków na śmieci grubość folii podaje się w mikrometrach: 1 µm to 0,001 mm. Oznaczenie handlowe „typ” nie musi być liczbą mikrometrów ani dopuszczalną masą zawartości.

Worki z zakładkami bocznymi

Worki, których boki mają dodatkowe fałdy rozkładające się podczas napełniania. Pozwala to zwiększyć przestrzeń użytkową i dopasować worek do pojemnika o prostokątnym przekroju. Taką konstrukcję stosuje się również do wykładania pudeł i skrzyń. Wymiary zakładek trzeba uwzględniać przy porównywaniu worków; sama szerokość złożonego worka nie opisuje całej jego pojemności.

Wózek dwuwiadrowy

Podwozie z dwoma wiadrami i zwykle prasą do mopa. Jedno wiadro przechowuje roztwór do mycia, drugie służy do płukania zabrudzonego wkładu. Taki podział ogranicza mieszanie obu cieczy. W wózku dwuwiadrowym cały zestaw przemieszcza się na kółkach, bez osobnego przenoszenia napełnionych wiader.

Wózek jednowiadrowy

Prosty zestaw z jednym wiadrem na podwoziu i mechanizmem wyciskania mopa. Umożliwia przewożenie roztworu i przygotowanie wkładu do mycia w miejscu pracy. W tej grupie wózków do sprzątania występują również konstrukcje z przegrodą wewnątrz pojemnika. Podział wnętrza wiadra zależy od konkretnego rozwiązania.

Wózek serwisowy

Wózek przeznaczony do przewożenia całego wyposażenia potrzebnego do obsługi pomieszczeń. Półki i kuwety mieszczą preparaty oraz materiały czyszczące, uchwyty podtrzymują narzędzia, a stelaż z workiem służy do zbierania odpadów. Takie wózki serwisowe łączą funkcję transportową z organizacją stanowiska pracy przemieszczającego się razem z personelem.

Wskazania do higienicznej dezynfekcji rąk

Sytuacje, w których procedura wymaga odkażenia dłoni. W opiece nad pacjentem obejmują m.in. moment przed kontaktem z pacjentem, przed czynnością aseptyczną, po ryzyku kontaktu z płynami ustrojowymi, po kontakcie z pacjentem i po kontakcie z jego otoczeniem. To określenie momentu wykonania zabiegu; dawka preparatu i czas wcierania wynikają z jego instrukcji.

Wycieraczka wejściowa

Mata ograniczająca wnoszenie zabrudzeń na obuwiu do wnętrza obiektu. Element zewnętrzny zeskrobuje błoto i grubszy piasek, a część wewnętrzna zatrzymuje drobniejszy brud oraz wilgoć. Działanie wycieraczek wejściowych wynika z kontaktu podeszwy ze strukturą maty. Zatrzymane zanieczyszczenia pozostają w jej wnętrzu do czasu oczyszczenia, dlatego sprawna strefa wejściowa jest częścią systemu sprzątania.

Wyciskarka do mopa

Mechanizm usuwający z wkładu część pobranej cieczy przez nacisk. W prasie dźwignia przenosi siłę dłoni na element dociskający mop, a woda spływa do wiadra. Przykładem jest szczękowa wyciskarka do wózka sprzątającego. Zmniejszenie ilości wody we wkładzie pozwala prowadzić mycie przy mniejszym zwilżeniu podłogi. Konstrukcje wyciskarek różnią się sposobem docisku i obsługiwanym typem mopa.

Wykaz Produktów Biobójczych URPL

Oficjalny wykaz zawierający dane o produktach biobójczych dopuszczonych do udostępniania i stosowania w Polsce. Można w nim porównać nazwę preparatu, substancje czynne, przeznaczenie oraz numer i ważność pozwolenia. Przy sprawdzaniu produktu trzeba dopasować pełną nazwę i dane podmiotu, ponieważ podobne nazwy handlowe mogą dotyczyć różnych wersji. Wpis nie oznacza dowolnego zastosowania produktu — obowiązują warunki jego dopuszczenia.

Wyparzanie w zmywarce

Potoczne określenie obróbki naczyń gorącą wodą w zmywarce gastronomicznej. W typowym cyklu po etapie mycia następuje płukanie świeżą, gorącą wodą, które usuwa pozostałości roztworu myjącego i wspomaga końcowy efekt higieniczny. Parametry wynikają z konstrukcji oraz programu urządzenia. Wysoka temperatura płukania sama w sobie nie oznacza procesu sterylizacji naczyń. Podczas końcowego płukania dozowany może być nabłyszczacz Shine Clean 5 l, który wspomaga spływanie wody i ogranicza zacieki.

Z Hasła na literę Z

Zakażenie szpitalne

Zakażenie związane z udzielaniem świadczeń zdrowotnych, które nie było obecne ani w okresie wylęgania w chwili rozpoczęcia opieki. Objawy mogą ujawnić się podczas pobytu albo później. Zapobieganie takim zakażeniom obejmuje m.in. higienę rąk, właściwe postępowanie ze sprzętem i utrzymanie higieny otoczenia pacjenta.

Zanieczyszczenia organiczne

Brud zawierający substancje organiczne, na przykład tłuszcze, białka i resztki żywności. Na powierzchni kuchennej może tworzyć lepką warstwę, a po ogrzewaniu także trudny do usunięcia przypalony osad. Jego usuwanie opiera się na rozpuszczaniu, rozpraszaniu lub rozkładzie składników oraz pracy mechanicznej. Takie zabrudzenie różni się od osadu mineralnego, mimo że obie warstwy mogą występować w tym samym miejscu. Do usuwania warstw olejowo-tłuszczowych z powierzchni odpornych na alkalia stosuje się m.in. Super Oil Cleaner 1 l.

Zaopatrzenie do sprzątania

Całość materiałów, środków i wyposażenia potrzebnych do wykonywania zaplanowanych prac porządkowych. Obejmuje nie tylko chemię, lecz także wkłady do mopów, ścierki, worki, rękawice i części zużywające się podczas pracy. Zapas powinien odpowiadać rodzajowi obiektu i częstotliwości zadań. Zakres takiego zestawu omawia poradnik o kompletowaniu środków czystości dla firmy sprzątającej.

Zmywarka gastronomiczna

Maszyna wykonująca powtarzalne cykle mycia naczyń w gastronomii. Detergent działa w fazie mycia, a osobno dozowany nabłyszczacz wspomaga końcowe płukanie i schnięcie. W wielu konstrukcjach kąpiel myjąca pozostaje w zbiorniku na kolejne cykle i jest odnawiana w trakcie pracy. Dlatego płyny do zmywarek gastronomicznych są przeznaczone do konkretnych warunków pracy maszyny, odmiennych od ręcznego mycia naczyń.

Zwroty H

Ujednolicone komunikaty opisujące rodzaj zagrożenia stwarzanego przez substancję lub mieszaninę. Oznaczenie składa się z litery H i cyfr, z którymi powiązano określone brzmienie zwrotu. Na etykiecie występują razem z pozostałymi elementami oznakowania, np. piktogramami. Sposób ich odczytywania wyjaśnia poradnik o piktogramach oraz zwrotach H i P na środkach czystości.

Zwroty P

Ujednolicone komunikaty określające zalecane środki ostrożności przy obchodzeniu się z niebezpieczną substancją lub mieszaniną. Mogą dotyczyć zapobiegania narażeniu, reagowania na zdarzenie, przechowywania albo usuwania pozostałości. Oznacza się je literą P i cyframi. Ich rolę objaśnia artykuł o zwrotach H i P oraz pozostałych oznaczeniach bezpieczeństwa.